Muhammad ibn Muhammad ibn Muhammad ibn al-Hasan, asli foriqiy, al-Misriy Abul-Fazoil — Abu Bakr, Ibn Nubota nomi bilan mashhur

Mashhur, mohir, ijodkor shoir — oʻz asri ahli va ulardan keyingilar, balki undan oldingilarning koʻpi ichida ham nazmning barcha turlarida ustun. 686-yil rabiʼul-avvalida tugʻilgan; otasi uni Oriy al-Halloviy huzuriga olib borgan va «al-Gʻaylaniyot»dan toʻrt juzni undan eshitgan — u ularni rivoyat qilganlardan biri boʻldi; Bahouddin ibn an-Nahhos va Abdurahim ad-Damiriy kabi boshqalardan ham hadis aytgan, al-Faxr ibn al-Buxoriy va boshqalar unga ijozat bergan. Misrda voyaga yetib adabga urindi va nazm, nasr hamda kitobatda mohir boʻldi — al-Hofiz Ibn Hajar «ad-Durar»da: «tengdoshlaridan va undan oldingilardan oʻzib ketguncha». 716-yilda Damashqqa koʻchgan, Halab, Hamo va boshqa yerlarga qatnab, bu tomonlar raislarini madh etgan; Hamo sohibi al-Muayyad haqida va uning oʻgʻli haqida durdona madhlari bor. Dunyodan oz olgan, hamisha holidan, qoʻlidagining kamligidan va oilasining koʻpligidan shikoyat qilardi. az-Zahabiy: «Abul-Fazoil Jamoluddin badiiy nazm sohibi; ilm fanlarida yaxshi ulushi bor va sheʼri choʻqqida». Ibn Rofiʼ: «Hadis aytdi va adabda yetuk boʻldi». Ibn Kasir: «Oʻz zamonida sheʼr bayrogʻini koʻtargan edi». Oʻtkir tasniflari: sheʼrining maqtaʼlari bilan cheklangan «al-Qatr an-nabotiy», qasidalarining gʻazallari bilan cheklangan «Suq ar-raqiq», adabda nafis «Matoliʼ al-favoid» — fozillardan bir jamoa uni taqriz qilgan va u ular uchun tarjimalar toʻplab «Sajʼ al-mutavvaq» deb nomlagan; yana «al-Fozil min inshoʼ al-Fozil», Ibn Zaydun risolasining sharhi va boshqalar. Umrining oxirida an-Nosir Hasan uni Misrga chaqirdi — bu 761-yilda edi — va unga jihozlanadigan narsa berilishi hamda oʻsha tarixgacha uzilgan maoshlari jamlanishi haqida marsum yozdi; u jamlab Misrga jihozlandi va u yerga qari, ojiz chol holida keldi, ishi yurishmadi; dastda muvaqqiʼ etib tayinlandi, keyin hozir boʻlishdan ozod qilinib, sulton unga maosh tayin etdi — baʼzan berilar, baʼzan berilmasdi; xomush yashab safar oyida, sakson ikki yoshida vafot etdi. Sheʼr devoni boshdan-oyoq durdona bir latif jild boʻlib, odamlarning qoʻlida mavjud; ash-Shavkoniyning eʼtiqodicha, u mutlaqo keyingilarning eng shoiri, ayniqsa gʻazallarda.Машҳур, моҳир, ижодкор шоир — ўз асри аҳли ва улардан кейингилар, балки ундан олдингиларнинг кўпи ичида ҳам назмнинг барча турларида устун. 686-йил рабиъул-аввалида туғилган; отаси уни Орий ал-Ҳалловий ҳузурига олиб борган ва «ал-Ғайланиёт»дан тўрт жузни ундан эшитган — у уларни ривоят қилганлардан бири бўлди; Баҳоуддин ибн ан-Наҳҳос ва Абдураҳим ад-Дамирий каби бошқалардан ҳам ҳадис айтган, ал-Фахр ибн ал-Бухорий ва бошқалар унга ижозат берган. Мисрда вояга етиб адабга уринди ва назм, наср ҳамда китобатда моҳир бўлди — ал-Ҳофиз Ибн Ҳажар «ад-Дурар»да: «тенгдошларидан ва ундан олдингилардан ўзиб кетгунча». 716-йилда Дамашққа кўчган, Ҳалаб, Ҳамо ва бошқа ерларга қатнаб, бу томонлар раисларини мадҳ этган; Ҳамо соҳиби ал-Муайяд ҳақида ва унинг ўғли ҳақида дурдона мадҳлари бор. Дунёдан оз олган, ҳамиша ҳолидан, қўлидагининг камлигидан ва оиласининг кўплигидан шикоят қиларди. аз-Заҳабий: «Абул-Фазоил Жамолуддин бадиий назм соҳиби; илм фанларида яхши улуши бор ва шеъри чўққида». Ибн Рофиъ: «Ҳадис айтди ва адабда етук бўлди». Ибн Касир: «Ўз замонида шеър байроғини кўтарган эди». Ўткир таснифлари: шеърининг мақтаълари билан чекланган «ал-Қатр ан-наботий», қасидаларининг ғазаллари билан чекланган «Суқ ар-рақиқ», адабда нафис «Матолиъ ал-фавоид» — фозиллардан бир жамоа уни тақриз қилган ва у улар учун таржималар тўплаб «Сажъ ал-мутаввақ» деб номлаган; яна «ал-Фозил мин иншў ал-Фозил», Ибн Зайдун рисоласининг шарҳи ва бошқалар. Умрининг охирида ан-Носир Ҳасан уни Мисрга чақирди — бу 761-йилда эди — ва унга жиҳозланадиган нарса берилиши ҳамда ўша тарихгача узилган маошлари жамланиши ҳақида марсум ёзди; у жамлаб Мисрга жиҳозланди ва у ерга қари, ожиз чол ҳолида келди, иши юришмади; дастда муваққиъ этиб тайинланди, кейин ҳозир бўлишдан озод қилиниб, султон унга маош тайин этди — баъзан берилар, баъзан берилмасди; хомуш яшаб сафар ойида, саксон икки ёшида вафот этди. Шеър девони бошдан-оёқ дурдона бир латиф жилд бўлиб, одамларнинг қўлида мавжуд; аш-Шавконийнинг эътиқодича, у мутлақо кейингиларнинг энг шоири, айниқса ғазалларда.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 252Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 252