Muhammad ibn Muhammad ibn Muhammad ibn al-Xazir ibn Samriy ash-Shams az-Zubayriy al-Abzariy al-Gʻazziy ash-Shofeiy

Ibn Hajar nasabini az-Zubayr ibn al-Avvomga ulab keltirgan; al-Abzariy nomi bilan tanilgan. 724-yil rabiʼul-oxirida Quddusda tugʻilib Qohirada voyaga yetgan; ash-Shams ibn Adlon, at-Taqiy al-Attor va «at-Tanbih» sharhi sohibining oʻgʻli Muhyiddinga fiqh oʻqigan, qiroatlarni al-Burhon al-Jakriyga oʻqigan. Soʻng Qohirani tark etib Gʻazzada yashagan, keyin Damashqqa kirib u yerda Ibn Kasir, at-Taqiy as-Subkiy, Ibn al-Qayyim va boshqalardan olgan. Koʻp narsa tasnif etgan: ar-Rofeiyga toʻrt jildlik taʼliq, al-Azraiyning «al-Qut»i muxtasari, «Avzah al-masolik fi-l-manosik», «Asno-l-maqosid fi tahrir al-qavoid», «al-Alfiya»ga sharh, Ibn al-Hojibning usul muxtasariga «Tavzih», «Jamʼ al-javomiʼ»ga «Tashnif al-masomiʼ» degan sharh — matnga «al-Buruq al-lavomiʼ fimo urida alo Jamʼ al-javomiʼ» degan munoqashalari ham bor va muallifi ularga «Manʼ al-mavoniʼ» degan sharhida javob bergan; arab tilida urjuza nazm qilgan va oʻziga bir juzda tarjima ajratgan; yana «Siloh al-ihtijoj fi-z-zabb an al-Minhoj», «al-Gʻiyos fi tafsil al-miros», «Odob al-futyo», «al-Intizom fi ahvol al-aytom», «Gʻaroib as-siyar», hadis ilmida «Ragʻoib al-fikar», «Tahzib al-axloq bi-zikr masoil al-xilof va-l-ittifoq», «Rasoil al-insof fi ilm al-xilof», «Tahbir az-zavohir fi tahrir al-javohir», «Axloq al-axyor fi fahm al-azkor», mantiqda «al-Kavkab al-mushriq», maoniy va bayonda «Misboh az-zamon» va uning sharhi, «Salsol al-gʻarb fi kalom al-arab», «Daqoiq al-osor fi muxtasar Mashoriq al-anvor» va Ibn al-Hojibning «al-Kofiya»siga «al-Manohil as-sofiya» — asarlari juda koʻp. Chiroyli nazmi bor: «Aduvvuka immo muʼlinun av mukotim…» baytlari. Zulhijjaning oʻrtasida vafot etgan.Ибн Ҳажар насабини аз-Зубайр ибн ал-Аввомга улаб келтирган; ал-Абзарий номи билан танилган. 724-йил рабиъул-охирида Қуддусда туғилиб Қоҳирада вояга етган; аш-Шамс ибн Адлон, ат-Тақий ал-Аттор ва «ат-Танбиҳ» шарҳи соҳибининг ўғли Муҳйиддинга фиқҳ ўқиган, қироатларни ал-Бурҳон ал-Жакрийга ўқиган. Сўнг Қоҳирани тарк этиб Ғаззада яшаган, кейин Дамашққа кириб у ерда Ибн Касир, ат-Тақий ас-Субкий, Ибн ал-Қаййим ва бошқалардан олган. Кўп нарса тасниф этган: ар-Рофеийга тўрт жилдлик таълиқ, ал-Азраийнинг «ал-Қут»и мухтасари, «Авзаҳ ал-масолик фи-л-маносик», «Асно-л-мақосид фи таҳрир ал-қавоид», «ал-Алфия»га шарҳ, Ибн ал-Ҳожибнинг усул мухтасарига «Тавзиҳ», «Жамъ ал-жавомиъ»га «Ташниф ал-масомиъ» деган шарҳ — матнга «ал-Буруқ ал-лавомиъ фимо урида ало Жамъ ал-жавомиъ» деган муноқашалари ҳам бор ва муаллифи уларга «Манъ ал-мавониъ» деган шарҳида жавоб берган; араб тилида уржуза назм қилган ва ўзига бир жузда таржима ажратган; яна «Силоҳ ал-иҳтижож фи-з-забб ан ал-Минҳож», «ал-Ғиёс фи тафсил ал-мирос», «Одоб ал-футё», «ал-Интизом фи аҳвол ал-айтом», «Ғароиб ас-сияр», ҳадис илмида «Рағоиб ал-фикар», «Таҳзиб ал-ахлоқ би-зикр масоил ал-хилоф ва-л-иттифоқ», «Расоил ал-инсоф фи илм ал-хилоф», «Таҳбир аз-завоҳир фи таҳрир ал-жавоҳир», «Ахлоқ ал-ахёр фи фаҳм ал-азкор», мантиқда «ал-Кавкаб ал-мушриқ», маоний ва баёнда «Мисбоҳ аз-замон» ва унинг шарҳи, «Салсол ал-ғарб фи калом ал-араб», «Дақоиқ ал-осор фи мухтасар Машориқ ал-анвор» ва Ибн ал-Ҳожибнинг «ал-Кофия»сига «ал-Маноҳил ас-софия» — асарлари жуда кўп. Чиройли назми бор: «Адуввука иммо муълинун ав мукотим…» байтлари. Зулҳижжанинг ўртасида вафот этган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 254Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 254