Muhammad ibn Muhammad ibn Muhammad ibn Ali ibn Yusuf ad-Dimashqiy, soʻng ash-Sheroziy al-Muqriʼ ash-Shofeiy, Ibn al-Jazariy nomi bilan mashhur

Nisbasi Mavsilga yaqin Jazirat ibn Umarga. Otasi savdogar boʻlib, qirq yil farzand koʻrmagan, keyin haj qilib Alloh unga olim farzand bersin degan niyat bilan zamzam suvidan ichgan va 751-yil ramazonining yigirma beshinchisi, shanba kechasi Damashqda tarjima sohibi tugʻilgan. Oʻsha yerda voyaga yetib qiroatlarni bir jamoadan olgan, soʻng Qohiraga koʻchib al-Faxr ibn al-Buxoriy va ad-Dimyotiyning ashoblari kabi bir jamoadan eshitgan; Iskandariyaga koʻchib Ibn ad-Damominiy kabi ahliga oʻqigan. Hadis talabida oʻzi jahd qilib tabaqalarni yozgan; fiqhni al-Isnaviy, al-Bulqiniy va al-Bahoʼ as-Subkiydan, usul, maoniy va bayonni az-Ziyo al-Qarmiydan, hadisni al-Imod ibn Kasir va al-Iroqiydan olgan. Qiroatlarga shunday berildiki, oʻnni, keyin oʻn uchni jamladi va Bani Umayya jomeʼida oʻqitishga bel bogʻladi. 798-yilda Rum yurtlariga kirib Sulton Boyazid Xonga bogʻlandi — u ikrom qilib ulugʻladi; u yerda qiroat va hadis ilmini yoyib odamlarga naf berdi. Temurlang Rum yurtlariga kirganda uni oʻzi bilan Samarqandga olib ketdi va u yerda ilm tarqatib turdi — Samarqandga yetishi 805-yilda edi. Temur 807-yil shaʼbonida vafot etgach, Samarqanddan Xurosonga chiqib Hirotga kirdi, keyin Yazd shahriga, soʻng Isfahon, soʻng Sherozga kirdi va bu jihatlarning barchasida, ayniqsa qiroatlarda odamlar undan foyda oldi. Sheroz sultoni uni qozilikka majbur qildi va u istamay javob berdi; keyin u yerdan Basraga chiqdi, soʻng 823-yilda Makka va Madinada mujovir boʻldi, 827-yilda Damashqqa, soʻng Qohiraga keldi va Sulton al-Ashraf bilan uchrashdi — u ulugʻlab ikrom qildi; oʻqitish va hadis aytishga bel bogʻladi, keyin Makkaga qaytdi va Yamanga kirdi — uning sohibi uni ulugʻlab ikrom qildi va Yaman ulamolaridan bir jamoa undan olgan; Makkaga, soʻng Qohiraga, soʻng Sherozga qaytdi. Koʻp foydali tasniflari bor: ikki jildlik «an-Nashr fi-l-qiroot al-ashr», «at-Tamhid fi-t-tajvid», «Ithof al-mahara fi tatimmat al-ashara», «Ionat al-mahara fi-z-ziyoda ala-l-ashara», ming baytlik «Tayyibat an-nashr», «al-Muqaddima fimo alo qoriihi an yaʼlamah», «at-Tavzih fi sharh al-Masobih», «al-Bidoya fi ulum ar-rivoya», «al-Hidoya fi funun al-hadis», yoʻgʻon bir jildlik «Tabaqot al-qurro», «Gʻoyat an-nihoyat fi asmo rijol al-qiroot», «al-Hisn al-hasin min kalom sayyid al-mursalin» va uning «Udda»si hamda «Junna»si, «at-Taʼrif bi-l-mavlid ash-sharif», «Iqd al-laoliy fi-l-ahodis al-musalsala al-gʻavoliy», «al-Musnad al-ahmad», «al-Qasd al-ahmad fi rijol Musnad Ahmad», «al-Maqsad al-ahmad fi xatm Musnad Ahmad», «Asno-l-manoqib fi fazl Ali ibn Abu Tolib», nahvda «al-Javhara» va boshqalar — bularni yuqorida zikr etilgan yurtlarda tasnif qilgan. Butun dunyoda qiroatlar ilmida yakkalanib, uni koʻp shaharlarda yoydi; bu uning eng ulugʻ fani va eng qadrli narsasi edi. Sherozda rabiʼul-avvalning beshinchisi, juma kuni vafot etgan. «ash-Shaqoiq an-nuʼmoniya» sohibi hikoya qiladi: u Temur bilan Samarqandga yetganda Temur katta ziyofat qilib, chap tomoniga katta amirlarni, oʻng tomoniga ulamoni oʻtqazgan va tarjima sohibini as-Sayyid Sharif al-Jurjoniydan oldinga qoʻygan; bunga taʼna qilinganda: «Kitob va sunnatni biladigan kishini qanday oldinga qoʻymay?» degan.Нисбаси Мавсилга яқин Жазират ибн Умарга. Отаси савдогар бўлиб, қирқ йил фарзанд кўрмаган, кейин ҳаж қилиб Аллоҳ унга олим фарзанд берсин деган ният билан замзам сувидан ичган ва 751-йил рамазонининг йигирма бешинчиси, шанба кечаси Дамашқда таржима соҳиби туғилган. Ўша ерда вояга етиб қироатларни бир жамоадан олган, сўнг Қоҳирага кўчиб ал-Фахр ибн ал-Бухорий ва ад-Димётийнинг ашоблари каби бир жамоадан эшитган; Искандарияга кўчиб Ибн ад-Дамоминий каби аҳлига ўқиган. Ҳадис талабида ўзи жаҳд қилиб табақаларни ёзган; фиқҳни ал-Иснавий, ал-Булқиний ва ал-Баҳў ас-Субкийдан, усул, маоний ва баённи аз-Зиё ал-Қармийдан, ҳадисни ал-Имод ибн Касир ва ал-Ироқийдан олган. Қироатларга шундай берилдики, ўнни, кейин ўн учни жамлади ва Бани Умайя жомеъида ўқитишга бел боғлади. 798-йилда Рум юртларига кириб Султон Боязид Хонга боғланди — у икром қилиб улуғлади; у ерда қироат ва ҳадис илмини ёйиб одамларга наф берди. Темурланг Рум юртларига кирганда уни ўзи билан Самарқандга олиб кетди ва у ерда илм тарқатиб турди — Самарқандга етиши 805-йилда эди. Темур 807-йил шаъбонида вафот этгач, Самарқанддан Хуросонга чиқиб Ҳиротга кирди, кейин Язд шаҳрига, сўнг Исфаҳон, сўнг Шерозга кирди ва бу жиҳатларнинг барчасида, айниқса қироатларда одамлар ундан фойда олди. Шероз султони уни қозиликка мажбур қилди ва у истамай жавоб берди; кейин у ердан Басрага чиқди, сўнг 823-йилда Макка ва Мадинада мужовир бўлди, 827-йилда Дамашққа, сўнг Қоҳирага келди ва Султон ал-Ашраф билан учрашди — у улуғлаб икром қилди; ўқитиш ва ҳадис айтишга бел боғлади, кейин Маккага қайтди ва Яманга кирди — унинг соҳиби уни улуғлаб икром қилди ва Яман уламоларидан бир жамоа ундан олган; Маккага, сўнг Қоҳирага, сўнг Шерозга қайтди. Кўп фойдали таснифлари бор: икки жилдлик «ан-Нашр фи-л-қироот ал-ашр», «ат-Тамҳид фи-т-тажвид», «Итҳоф ал-маҳара фи татиммат ал-ашара», «Ионат ал-маҳара фи-з-зиёда ала-л-ашара», минг байтлик «Таййибат ан-нашр», «ал-Муқаддима фимо ало қорииҳи ан яъламаҳ», «ат-Тавзиҳ фи шарҳ ал-Масобиҳ», «ал-Бидоя фи улум ар-ривоя», «ал-Ҳидоя фи фунун ал-ҳадис», йўғон бир жилдлик «Табақот ал-қурро», «Ғоят ан-ниҳоят фи асмо рижол ал-қироот», «ал-Ҳисн ал-ҳасин мин калом саййид ал-мурсалин» ва унинг «Удда»си ҳамда «Жунна»си, «ат-Таъриф би-л-мавлид аш-шариф», «Иқд ал-лаолий фи-л-аҳодис ал-мусалсала ал-ғаволий», «ал-Муснад ал-аҳмад», «ал-Қасд ал-аҳмад фи рижол Муснад Аҳмад», «ал-Мақсад ал-аҳмад фи хатм Муснад Аҳмад», «Асно-л-маноқиб фи фазл Али ибн Абу Толиб», наҳвда «ал-Жавҳара» ва бошқалар — буларни юқорида зикр этилган юртларда тасниф қилган. Бутун дунёда қироатлар илмида яккаланиб, уни кўп шаҳарларда ёйди; бу унинг энг улуғ фани ва энг қадрли нарсаси эди. Шерозда рабиъул-аввалнинг бешинчиси, жума куни вафот этган. «аш-Шақоиқ ан-нуъмония» соҳиби ҳикоя қилади: у Темур билан Самарқандга етганда Темур катта зиёфат қилиб, чап томонига катта амирларни, ўнг томонига уламони ўтқазган ва таржима соҳибини ас-Саййид Шариф ал-Журжонийдан олдинга қўйган; бунга таъна қилинганда: «Китоб ва суннатни биладиган кишини қандай олдинга қўймай?» деган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 257Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 257