Muhammad ibn Muhammad ibn Zayd al-Husayniy Abul-Hasan (al-Murtazo Zush-Sharafayn)

Toʻrt yuz beshinchi yilda Bagʻdodda tugʻilib, oʻsha yerda voyaga yetgan; koʻp hadis eshitgan, shayxlarga oʻzi oʻqib bergan va hofiz Abu Bakr al-Xatib suhbatida boʻlib, hadisni yaxshi bilib olgan — al-Xatib ham undan baʼzi rivoyatlarini eshitgan. Soʻng Samarqandga koʻchgan, Asbahonda hadis aytib yozdirgan. Aqli toʻliq, fazl va muruvvat egasi edi; behisob mol-mulki, keng yerlari, moʻl neʼmati bor edi — qirq qishloqqa egalik qilgan, deyiladi. Sadaqani koʻp qilar, ulamo va faqirlarga ehson qilardi; kumush molining zakoti ushr zakotidan tashqari oʻn ming dinorga yetardi. Podshohda ham yoʻq bir bogʻi bor edi; Movarounnahr podshohi Xizr ibn Ibrohim uni sayr qilish uchun oriyatga soʻraganida rad etib: «Ilm, din va hadis ahlining panohi boʻlgan joyni unga may ichsin deb beraymi?» dedi. Sulton undan yuz oʻgirib, kek saqladi, keyin odatdagidek maslahat uchun chaqirtirdi-da, kelganida uni tutib, qalʼasiga qamadi va butun mulki, moli va omborlarini oʻz qoʻliga oldi. U: «Nasabimning sahihligiga faqat shu musodara bilan ishonch hosil qildim; men neʼmat ichida oʻsgan edim va “mendaqasi albatta sinaladi” der edim», derdi. Soʻng uni taom va suvdan man qildilar, shu holda qalʼada vafot etdi; jasadini chiqarib, oʻsha yerga dafn qildilar va qabri ziyorat qilinadi.Тўрт юз бешинчи йилда Бағдодда туғилиб, ўша ерда вояга етган; кўп ҳадис эшитган, шайхларга ўзи ўқиб берган ва ҳофиз Абу Бакр ал-Хатиб суҳбатида бўлиб, ҳадисни яхши билиб олган — ал-Хатиб ҳам ундан баъзи ривоятларини эшитган. Сўнг Самарқандга кўчган, Асбаҳонда ҳадис айтиб ёздирган. Ақли тўлиқ, фазл ва мурувват эгаси эди; беҳисоб мол-мулки, кенг ерлари, мўл неъмати бор эди — қирқ қишлоққа эгалик қилган, дейилади. Садақани кўп қилар, уламо ва фақирларга эҳсон қиларди; кумуш молининг закоти ушр закотидан ташқари ўн минг динорга етарди. Подшоҳда ҳам йўқ бир боғи бор эди; Мовароуннаҳр подшоҳи Хизр ибн Иброҳим уни сайр қилиш учун ориятга сўраганида рад этиб: «Илм, дин ва ҳадис аҳлининг паноҳи бўлган жойни унга май ичсин деб берайми?» деди. Султон ундан юз ўгириб, кек сақлади, кейин одатдагидек маслаҳат учун чақиртирди-да, келганида уни тутиб, қалъасига қамади ва бутун мулки, моли ва омборларини ўз қўлига олди. У: «Насабимнинг саҳиҳлигига фақат шу мусодара билан ишонч ҳосил қилдим; мен неъмат ичида ўсган эдим ва “мендақаси албатта синалади” дер эдим», дерди. Сўнг уни таом ва сувдан ман қилдилар, шу ҳолда қалъада вафот этди; жасадини чиқариб, ўша ерга дафн қилдилар ва қабри зиёрат қилинади.

Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 6260Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 6260