Muhammad ibn Muslihiddin al-Qoʻjaviy ar-Rumiy al-Hanafiy Muhyiddin, Shayxzoda nomi bilan mashhur

Oʻz asrining rumiy ulamolariga oʻqigan va Ibn Fazliddinga mulozim boʻlgan; ilmlarda yetuk boʻlib Rum madrasalarida dars bergan, soʻng bundan yuz oʻgirib uyida qoldi — tadrisni tashlaganidan keyin sulton unga kuniga oʻn besh dirham tayin qildi, u esa oʻn dirham yetadi derdi. U al-Baydoviy tafsiriga olti jildlik hoshiyaning muallifi — iboralari ravshan va yorqin boʻlib, boshlovchi ham undan foyda oladi; fiqhda «al-Viqoya»ga sharh, «al-Faroiz as-sirojiya»ga sharh, as-Sakkokiyning «Miftoh al-ulum»iga sharh va «al-Burda»ga sharh yozgan. Undan hikoya qilinishicha, Allohning kitobidagi bir oyat unga mushkul boʻlsa, Allohga yuzlanardi va koʻksi dunyoning kattaligicha kengayib, unda ikki oy chiqar — ular nima ekanini bilmasdi, soʻng nur zohir boʻlib, u Lavhi mahfuzga dalil boʻlar va undan oyatning maʼnosini chiqarardi; buni «ash-Shaqoiq an-nuʼmoniya» sohibi hikoya qilgan. Yana undan: «Bugun azimat bilan amal qilsam, bugun jannatda boʻlmasam boʻlmaydi deb istayman; ruxsat bilan amal qilsam, menda bu hol hosil boʻlmaydi» degani hikoya qilinadi. «ash-Shaqoiq» sohibi yana hikoya qiladi: u qozilikni oldi va har haftada bir marta Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni tushida koʻrardi; u zotni tushida koʻrishi koʻpayadi degan tamada qozilikni tark etdi, ammo tark etganidan keyin koʻrmadi; qozilikka ikkinchi bor kirgach, u zotni koʻrib: «Ey Allohning Rasuli, sizga yaqinligim ortsin deb qozilikni tark etgan edim, umid qilganimdek boʻlmadi» dedi; Rasululloh sollallohu alayhi vasallam unga: «Men bilan sening orangdagi munosabat qazo paytida tark paytidagidan koʻproqdir, chunki qazo paytida sen oʻz nafsingni ham, ummatimni ham isloh qilish bilan mashgʻul boʻlasan, tark paytida esa faqat oʻz nafsingni isloh qilasan; islohda ortsang, menga yaqinlikda ortasan» dedi.Ўз асрининг румий уламоларига ўқиган ва Ибн Фазлиддинга мулозим бўлган; илмларда етук бўлиб Рум мадрасаларида дарс берган, сўнг бундан юз ўгириб уйида қолди — тадрисни ташлаганидан кейин султон унга кунига ўн беш дирҳам тайин қилди, у эса ўн дирҳам етади дерди. У ал-Байдовий тафсирига олти жилдлик ҳошиянинг муаллифи — иборалари равшан ва ёрқин бўлиб, бошловчи ҳам ундан фойда олади; фиқҳда «ал-Виқоя»га шарҳ, «ал-Фароиз ас-сирожия»га шарҳ, ас-Саккокийнинг «Мифтоҳ ал-улум»ига шарҳ ва «ал-Бурда»га шарҳ ёзган. Ундан ҳикоя қилинишича, Аллоҳнинг китобидаги бир оят унга мушкул бўлса, Аллоҳга юзланарди ва кўкси дунёнинг катталигича кенгайиб, унда икки ой чиқар — улар нима эканини билмасди, сўнг нур зоҳир бўлиб, у Лавҳи маҳфузга далил бўлар ва ундан оятнинг маъносини чиқарарди; буни «аш-Шақоиқ ан-нуъмония» соҳиби ҳикоя қилган. Яна ундан: «Бугун азимат билан амал қилсам, бугун жаннатда бўлмасам бўлмайди деб истайман; рухсат билан амал қилсам, менда бу ҳол ҳосил бўлмайди» дегани ҳикоя қилинади. «аш-Шақоиқ» соҳиби яна ҳикоя қилади: у қозиликни олди ва ҳар ҳафтада бир марта Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни тушида кўрарди; у зотни тушида кўриши кўпаяди деган тамада қозиликни тарк этди, аммо тарк этганидан кейин кўрмади; қозиликка иккинчи бор киргач, у зотни кўриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга яқинлигим орцин деб қозиликни тарк этган эдим, умид қилганимдек бўлмади» деди; Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам унга: «Мен билан сенинг орангдаги муносабат қазо пайтида тарк пайтидагидан кўпроқдир, чунки қазо пайтида сен ўз нафсингни ҳам, умматимни ҳам ислоҳ қилиш билан машғул бўласан, тарк пайтида эса фақат ўз нафсингни ислоҳ қиласан; ислоҳда орцанг, менга яқинликда ортасан» деди.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 269Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 269