Muhammad ibn Sulaymon ibn Saʼid ibn Masʼud ar-Rumiy al-Hanafiy

al-Asyutiyning aytishicha 788-yilda tugʻilgan; al-Xofiy va boshqalardan olgan. Ibn al-Hojibning «al-Kofiya»sini koʻp oʻqib va oʻqitib, turklarning nisba qoidasiga koʻra jim qoʻshib unga nisbat berilgan. Ajam va tatar yurtlariga kirgan; undan ilm olganlar jumlasida Ibn Firishta bor. Quddusga kirib, soʻng Qohiraga kelgan va uning aʼyonlaridan bir jamoadan olgan; kamolotlari zohir boʻlib, fozillar unga yuz burdi, dars berdi, fatvo berdi, tasnif qildi, kishilar unga boʻysundi va boʻyinlar egildi; ovozasi ulugʻ boʻlib yoyildi, shogirdlari tarqadi va talabalari uning hayotidayoq peshqadam boʻlib, vaqt aʼyonlariga aylandi. as-Saxoviy: tasniflari yuzdan oshgan, koʻpi kichik; ularning goʻzallaridan Ibn Hishomning «al-Qavoid al-kubro»siga sharh, shahodat ikki kalimasi va gʻoyat goʻzal ismlarga sharh, asar ilmida bir muxtasar, «al-Muxtasar al-mufid fi ilm at-taʼrix», «al-Kashshof» ustidagi mutakallimlar orasidagi muhokamalarga sharh va unga alohida hoshiya, «Sharh al-Hidoya»ga hoshiya, «Talxis al-Jomiʼ al-kabir», shuningdek al-Baydoviy tafsiri, «al-Mutavval» va «al-Mavoqif»ga yozganlari hamda hayʼatda «Sharh al-Jagʻminiy». al-Asyutiy: «U maʼqulotlarning barchasida — kalom, usul, nahv, tasrif, maoniy, bayon, jadal, falsafa va hayʼatda — shunday katta imom ediki, bu ilmlarning birortasida uning changiga yetib boʻlmasdi»; fiqh, tafsir va hadis ilmlariga nazarda ham qoʻli chiroyli edi; aqliy ilmlardagi tasniflari sanoqqa sigʻmaydi — as-Suyutiy ularning barini nomma-nom aytishini soʻraganda «Bunga qodir emasman, koʻp taʼliflarim bor, unutganman, hozir nomlarini bilmayman» degan. Podshohlar, ayniqsa Rum podshohi Ibn Usmon uni ulugʻlab, unga doim maktub yozib nafis hadyalar yuborardi. 899-yil jumodul-oxirasining toʻrtinchisi, juma kuni Misrda vafot etgan. as-Suyutiy oʻn toʻrt yil unga mulozim boʻlganini va har kelganida ilgari eshitmagan tahqiqu gʻaroyiblarni eshitganini aytadi: bir kuni undan «Zaydun qoimun»ning iʼrobini soʻraganida u «Bunda yuz oʻn uch bahs bor» degan va as-Suyutiy oʻrnidan turmay ularni yozib olgan.ал-Асютийнинг айтишича 788-йилда туғилган; ал-Хофий ва бошқалардан олган. Ибн ал-Ҳожибнинг «ал-Кофия»сини кўп ўқиб ва ўқитиб, туркларнинг нисба қоидасига кўра жим қўшиб унга нисбат берилган. Ажам ва татар юртларига кирган; ундан илм олганлар жумласида Ибн Фиришта бор. Қуддусга кириб, сўнг Қоҳирага келган ва унинг аъёнларидан бир жамоадан олган; камолотлари зоҳир бўлиб, фозиллар унга юз бурди, дарс берди, фатво берди, тасниф қилди, кишилар унга бўйсунди ва бўйинлар эгилди; овозаси улуғ бўлиб ёйилди, шогирдлари тарқади ва талабалари унинг ҳаётидаёқ пешқадам бўлиб, вақт аъёнларига айланди. ас-Саховий: таснифлари юздан ошган, кўпи кичик; уларнинг гўзалларидан Ибн Ҳишомнинг «ал-Қавоид ал-кубро»сига шарҳ, шаҳодат икки калимаси ва ғоят гўзал исмларга шарҳ, асар илмида бир мухтасар, «ал-Мухтасар ал-муфид фи илм ат-таърих», «ал-Кашшоф» устидаги мутакаллимлар орасидаги муҳокамаларга шарҳ ва унга алоҳида ҳошия, «Шарҳ ал-Ҳидоя»га ҳошия, «Талхис ал-Жомиъ ал-кабир», шунингдек ал-Байдовий тафсири, «ал-Мутаввал» ва «ал-Мавоқиф»га ёзганлари ҳамда ҳайъатда «Шарҳ ал-Жағминий». ал-Асютий: «У маъқулотларнинг барчасида — калом, усул, наҳв, тасриф, маоний, баён, жадал, фалсафа ва ҳайъатда — шундай катта имом эдики, бу илмларнинг бирортасида унинг чангига етиб бўлмасди»; фиқҳ, тафсир ва ҳадис илмларига назарда ҳам қўли чиройли эди; ақлий илмлардаги таснифлари саноққа сиғмайди — ас-Суютий уларнинг барини номма-ном айтишини сўраганда «Бунга қодир эмасман, кўп таълифларим бор, унутганман, ҳозир номларини билмайман» деган. Подшоҳлар, айниқса Рум подшоҳи Ибн Усмон уни улуғлаб, унга доим мактуб ёзиб нафис ҳадялар юборарди. 899-йил жумодул-охирасининг тўртинчиси, жума куни Мисрда вафот этган. ас-Суютий ўн тўрт йил унга мулозим бўлганини ва ҳар келганида илгари эшитмаган таҳқиқу ғаройибларни эшитганини айтади: бир куни ундан «Зайдун қоимун»нинг иъробини сўраганида у «Бунда юз ўн уч баҳс бор» деган ва ас-Суютий ўрнидан турмай уларни ёзиб олган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 171Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 171