Muhammad ibn Usmon Ramziy

Misrlik geograf olim. Mansurada tugʻilgan, oʻsha yerda va Qohirada oʻqigan. Otasi xediv Ismoilning kishilaridan edi; oʻzi Daqahliya, Asvon, Asyut, Mit Gʻamr, Minya al-Qamh, Qino, Jirjo va Bani Suvayfda kichik vazifalarga tayinlangan, soʻng moliya vazirligida mufattish deb atalgan. Qayerga bormasin, Maqriziyning «Xitat»ini, Ali Muborakning «Xitat»ini hamda Maspero, Gotye va Misr haqida yozgan boshqalarning kitoblarini oʻzi bilan olib yurar, ulardan yoʻl-yoʻriq olib, oʻsha yurtlarni bilishi, nomlari va joylashuvini aniqlashi natijasida ularga izohlar bitardi. Oltmishga kirib davlat xizmatidan chetlashgach, tadqiqotlarini tartibga solish va qaydlarini koʻrib chiqishga berildi: Fransuz ilmiy maʼhadi nashr etgan «Qibtlar davridagi Misr geografiyasi» kitobiga «Istidrok» yozdi, 1941-yilda Misr shahar va nohiyalari nomlariga bagʻishlangan «ad-Dalil al-jugʻrofiy»ni tuzdi (unga oʻz nomini qoʻymadi) va Misr gazeta hamda jurnallarida, kichik risolalarda Shubro tarixi, Ravz al-Faraj, Fayyum, Halvon al-Hammomot, Nil oqimi va uning sakkiz marta oʻzgarishi, Qohira koʻcha va yoʻllari nomlaridagi xatolar kabi koʻplab lavhalar chop etdi. «an-Nujum az-zohira»ning koʻp joylariga izohlar yozdi — ular kitobning toʻrtinchidan toʻqqizinchi juzigacha oxirida eslatilgan. Qoʻlida Misr shahar va qishloqlarining eski va yangi, obod va vayron boʻlgan nomlari haqida oʻn mingga yaqin qayd toʻplandi; ularda baʼzi nomlarni ieroglif, rum yoki arab asliga qaytardi. Dor al-kutub bularni vafotidan keyin nashr etib, birinchi jildini «al-Qomus al-jugʻrofiy lil-bilod al-misriya min ahd qudamo al-misriyyin ilo sanat 1945; birinchi qism: vayron boʻlgan yurtlar» nomi bilan, soʻng ikkinchi va uchinchi jildlarini chiqardi. Arab osori atiqalari oliy kengashi, osori atiqalarni saqlash doimiy qoʻmitasi va boshqa qoʻmitalarning aʼzosi edi. Qohirada vafot etgan.Мисрлик географ олим. Мансурада туғилган, ўша ерда ва Қоҳирада ўқиган. Отаси хедив Исмоилнинг кишиларидан эди; ўзи Дақаҳлия, Асвон, Асют, Мит Ғамр, Миня ал-Қамҳ, Қино, Жиржо ва Бани Сувайфда кичик вазифаларга тайинланган, сўнг молия вазирлигида муфаттиш деб аталган. Қаерга бормасин, Мақризийнинг «Хитат»ини, Али Муборакнинг «Хитат»ини ҳамда Масперо, Готе ва Миср ҳақида ёзган бошқаларнинг китобларини ўзи билан олиб юрар, улардан йўл-йўриқ олиб, ўша юртларни билиши, номлари ва жойлашувини аниқлаши натижасида уларга изоҳлар битарди. Олтмишга кириб давлат хизматидан четлашгач, тадқиқотларини тартибга солиш ва қайдларини кўриб чиқишга берилди: Франсуз илмий маъҳади нашр этган «Қибтлар давридаги Миср географияси» китобига «Истидрок» ёзди, 1941-йилда Миср шаҳар ва ноҳиялари номларига бағишланган «ад-Далил ал-жуғрофий»ни тузди (унга ўз номини қўймади) ва Миср газета ҳамда журналларида, кичик рисолаларда Шубро тарихи, Равз ал-Фараж, Файюм, Ҳалвон ал-Ҳаммомот, Нил оқими ва унинг саккиз марта ўзгариши, Қоҳира кўча ва йўллари номларидаги хатолар каби кўплаб лавҳалар чоп этди. «ан-Нужум аз-зоҳира»нинг кўп жойларига изоҳлар ёзди — улар китобнинг тўртинчидан тўққизинчи жузигача охирида эслатилган. Қўлида Миср шаҳар ва қишлоқларининг эски ва янги, обод ва вайрон бўлган номлари ҳақида ўн мингга яқин қайд тўпланди; уларда баъзи номларни иэроглиф, рум ёки араб аслига қайтарди. Дор ал-кутуб буларни вафотидан кейин нашр этиб, биринчи жилдини «ал-Қомус ал-жуғрофий лил-билод ал-мисрия мин аҳд қудамо ал-мисриййин ило санат 1945; биринчи қисм: вайрон бўлган юртлар» номи билан, сўнг иккинчи ва учинчи жилдларини чиқарди. Араб осори атиқалари олий кенгаши, осори атиқаларни сақлаш доимий қўмитаси ва бошқа қўмиталарнинг аъзоси эди. Қоҳирада вафот этган.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 6, b. 264Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 6, б. 264