Muhammad ibn Yaʼqub ibn Muhammad al-Majd Abu Tohir al-Fayruzobodiy ash-Sheroziy al-lugʻaviy ash-Shofeiy

Lugʻatda va boshqa fanlarda mohir katta imom; 729-yilda Sheroz amallaridan Kozarunda tugʻilgan. Yetti yoshida Qurʼonni va lugʻatdan bir kitobni yod olgan; sakkiz yoshida Sherozga koʻchib, otasidan, al-Qavvom Abdulloh ibn an-Najmdan va boshqa Sheroz ulamolaridan olgan, Muhammad ibn Yusuf al-Ansoriydan eshitgan. Iroqqa koʻchib Vositga kirgan va u yerda oʻn qiroatni oʻqigan, soʻng Bagʻdodga kirib at-Toj ibn as-Subbok va as-Siroj Umar ibn Ali al-Qazviniy va boshqalardan olgan; keyin Damashqqa koʻchib 755-yilda kirgan va at-Taqiy as-Subkiy hamda Ibn al-Qayyim va uning tabaqasi kabi yuzdan ortiq kishidan eshitgan; Baʼlabakk, Hamo, Halab va Quddusga kirib bu tomonlar ahlidan bir jamoadan eshitgan. Quddusda oʻn yilcha turib dars bergan va sadr boʻlgan, fazilatlari zohir boʻlib undan koʻp olindi va as-Saloh as-Safadiy kabi kattalardan bir jamoa unga shogird tushdi. Soʻng Qohiraga kirib al-Izz ibn Jamoa, al-Isnaviy, Ibn Hishom va al-Bahoʼ ibn Aqil kabi bir jamoani uchratdi; haj qilib Makkada al-Yofeiy va boshqalardan eshitdi; shimoliy va sharqiy yurtlarni kezib Rum va Hindistonga kirdi, fozillardan katta bir jamoani uchratib ulardan koʻp narsa oldi. Soʻng Yamanga kirib 796-yilda Zabidga yetdi — «at-Tanbih» sharhi sohibi, butun Yamanning qozilar qozisi al-Jamol ar-Raymiy vafotidan keyin; al-Malik al-Ashraf Ismoil uni qabul bilan kutib olib, ikromda haddan oshdi va Adan noziriga jihozlashni buyurgan ming dinordan tashqari yana ming dinor berdi. Uning huzurida qolib ilm tarqatdi va naf koʻp boʻldi; bir yilcha oʻtgach, Ibn Ujaydan keyin butun Yaman qoziligini ham unga qoʻshdi — talabalar unga yoʻl oldi, sulton va undan quyidagilar unga hadis oʻqidi va qadami Zabidda vafotigacha mustahkam boʻldi. Sulton al-Ashraf goʻzalligi ziyodaligi uchun uning qizini nikohlagan; undan yaxshilik va yuksaklik topgan — unga bir kitob tasnif etib tovoqlarda hadya qilganda, u tovoqlarni unga dirhamlarga toʻldirgan. Bu orada Makkaga bir necha bor kelib u yerda, Madinada va Toifda mujovir boʻlgan va yaxshi maosirlar qoldirgan. Baxti ziyoda, sultonlar nazdida maqbul edi — mamlakatlarga koʻp kirishiga qaramay, qaysi shaharga kirsa, sohibi unga ikrom qilardi; unga ikrom qilganlar jumlasida Temurlang, Rum sultoni Ibn Usmon, Tabriz sohibi Shoh Mansur, Bagʻdod sohibi Ahmad ibn Uvays va Yaman sohibi al-Ashraf bor. Ularning inʼomlaridan koʻp narsa kelib, undan nafis kitoblar sotib oldi — oʻzining aytishicha, ulardan ellik ming misqol oltinga sotib olgan; safarga chiqsa yonida ulardan bir necha yuk boʻlar, har manzilda koʻpini chiqarib qarar, keyin qaytarib joylardi. Katta dunyosi bor edi, lekin uni isrof qiladiganga bermas, shu sabab baʼzan qashshoqlanib baʼzi kitoblarini sotardi. Koʻp foydali tasniflari bor: tafsirda jildlarda «Latoif zavi-t-tamyiz fi latoif al-kitob al-aziz», toʻrt jildlik «Tanvir al-miqbos fi tafsir Ibn Abbos», katta bir jildlik «Taysir fotihat al-iyob fi tafsir Fotihat al-kitob», «ad-Durr an-nazim al-murshid ilo maqosid al-Qurʼon al-azim», «Hosil kurat al-xalos fi fazoil surat al-Ixlos», «Sharh qutbat al-Xashshof fi sharh xutbat al-Kashshof»; hadis va tarixda toʻrt jildlik «Shavoriq al-aliyya fi sharh Mashoriq al-anvor an-nabaviya» va «Sahih al-Buxoriy» sharhida «Fath al-Boriy» — ash-Shavkoniy Ibn Hajar buni eshitmagan boʻlsa kerak deydi.Луғатда ва бошқа фанларда моҳир катта имом; 729-йилда Шероз амалларидан Козарунда туғилган. Етти ёшида Қуръонни ва луғатдан бир китобни ёд олган; саккиз ёшида Шерозга кўчиб, отасидан, ал-Қаввом Абдуллоҳ ибн ан-Нажмдан ва бошқа Шероз уламоларидан олган, Муҳаммад ибн Юсуф ал-Ансорийдан эшитган. Ироққа кўчиб Воситга кирган ва у ерда ўн қироатни ўқиган, сўнг Бағдодга кириб ат-Тож ибн ас-Суббок ва ас-Сирож Умар ибн Али ал-Қазвиний ва бошқалардан олган; кейин Дамашққа кўчиб 755-йилда кирган ва ат-Тақий ас-Субкий ҳамда Ибн ал-Қаййим ва унинг табақаси каби юздан ортиқ кишидан эшитган; Баълабакк, Ҳамо, Ҳалаб ва Қуддусга кириб бу томонлар аҳлидан бир жамоадан эшитган. Қуддусда ўн йилча туриб дарс берган ва садр бўлган, фазилатлари зоҳир бўлиб ундан кўп олинди ва ас-Салоҳ ас-Сафадий каби катталардан бир жамоа унга шогирд тушди. Сўнг Қоҳирага кириб ал-Изз ибн Жамоа, ал-Иснавий, Ибн Ҳишом ва ал-Баҳў ибн Ақил каби бир жамоани учратди; ҳаж қилиб Маккада ал-Ёфеий ва бошқалардан эшитди; шимолий ва шарқий юртларни кезиб Рум ва Ҳиндистонга кирди, фозиллардан катта бир жамоани учратиб улардан кўп нарса олди. Сўнг Яманга кириб 796-йилда Забидга етди — «ат-Танбиҳ» шарҳи соҳиби, бутун Яманнинг қозилар қозиси ал-Жамол ар-Раймий вафотидан кейин; ал-Малик ал-Ашраф Исмоил уни қабул билан кутиб олиб, икромда ҳаддан ошди ва Адан нозирига жиҳозлашни буюрган минг динордан ташқари яна минг динор берди. Унинг ҳузурида қолиб илм тарқатди ва наф кўп бўлди; бир йилча ўтгач, Ибн Ужайдан кейин бутун Яман қозилигини ҳам унга қўшди — талабалар унга йўл олди, султон ва ундан қуйидагилар унга ҳадис ўқиди ва қадами Забидда вафотигача мустаҳкам бўлди. Султон ал-Ашраф гўзаллиги зиёдалиги учун унинг қизини никоҳлаган; ундан яхшилик ва юксаклик топган — унга бир китоб тасниф этиб товоқларда ҳадя қилганда, у товоқларни унга дирҳамларга тўлдирган. Бу орада Маккага бир неча бор келиб у ерда, Мадинада ва Тоифда мужовир бўлган ва яхши маосирлар қолдирган. Бахти зиёда, султонлар наздида мақбул эди — мамлакатларга кўп киришига қарамай, қайси шаҳарга кирса, соҳиби унга икром қиларди; унга икром қилганлар жумласида Темурланг, Рум султони Ибн Усмон, Табриз соҳиби Шоҳ Мансур, Бағдод соҳиби Аҳмад ибн Увайс ва Яман соҳиби ал-Ашраф бор. Уларнинг инъомларидан кўп нарса келиб, ундан нафис китоблар сотиб олди — ўзининг айтишича, улардан эллик минг мисқол олтинга сотиб олган; сафарга чиқса ёнида улардан бир неча юк бўлар, ҳар манзилда кўпини чиқариб қарар, кейин қайтариб жойларди. Катта дунёси бор эди, лекин уни исроф қиладиганга бермас, шу сабаб баъзан қашшоқланиб баъзи китобларини сотарди. Кўп фойдали таснифлари бор: тафсирда жилдларда «Латоиф зави-т-тамйиз фи латоиф ал-китоб ал-азиз», тўрт жилдлик «Танвир ал-миқбос фи тафсир Ибн Аббос», катта бир жилдлик «Тайсир фотиҳат ал-иёб фи тафсир Фотиҳат ал-китоб», «ад-Дурр ан-назим ал-муршид ило мақосид ал-Қуръон ал-азим», «Ҳосил курат ал-халос фи фазоил сурат ал-Ихлос», «Шарҳ қутбат ал-Хашшоф фи шарҳ хутбат ал-Кашшоф»; ҳадис ва тарихда тўрт жилдлик «Шавориқ ал-алийя фи шарҳ Машориқ ал-анвор ан-набавия» ва «Саҳиҳ ал-Бухорий» шарҳида «Фатҳ ал-Борий» — аш-Шавконий Ибн Ҳажар буни эшитмаган бўлса керак дейди.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 280Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 280