Muhammad ibn Yusuf ibn Ali al-Kirmoniy, soʻng al-Bagʻdodiy

717-yil jumodul-oxirasida tugʻilgan; oʻz shahrida bir jamoadan olgan, soʻng Sherozga koʻchib qozi Azududdindan olgan va unga oʻn ikki yil mulozim boʻlib, tasniflarini oʻqigan. Soʻng haj qilib Bagʻdodda oʻrnashgan, Shom va Misrga kirgan va «al-Buxoriy»ni al-Azhar jomeʼida muhaddis Nosiruddin al-Foriqiyning lafzidan eshitgan. «al-Buxoriy»ga «al-Kavokib ad-daroriy» degan sharh yozgan — u ikki yoʻgʻon jildda, koʻpincha toʻrt jildda topiladi; undan bir jamoa eshitgan va u barcha oʻlkalarda mashhur boʻlgan; xutbasida Ibn Battol sharhiga, al-Halabiy sharhiga va Mugʻaltoy sharhiga suyanganini aytgan. Ibn Hajar «ad-Durar»da: «Tarjima sohibining sharhi foydali, ammo naqlda vahmlari bor, chunki uni faqat sahifalardan olgan». Ibn al-Hojib muxtasariga «as-Sabʼa as-sayyora» degan sharhi bor — unda yettita sharhni jamlab, ularni toʻliq keltirishni lozim tutgan va yana yettitasini toʻliq boʻlmagan holda qoʻshganini zikr qilgan; shu bilan sharh toʻla chiqqan, garchi oʻsha sharhlar lafzlarini naql qilishga rioya qilgani uni takrorga tushirgan boʻlsa ham. Arab tili va mantiqda ham tasnif qilgan. Ibn Hajar: «Bagʻdodda oʻttiz yil ilm tarqatishga bel bogʻladi; oʻz ishiga yuz burgan, dunyo ahliga qatnamaydigan, ozga qanoat qiladigan, ilmga mulozim va tavozuli edi». Hajdan qaytishida muharram oyida vafot etgan.717-йил жумодул-охирасида туғилган; ўз шаҳрида бир жамоадан олган, сўнг Шерозга кўчиб қози Азудуддиндан олган ва унга ўн икки йил мулозим бўлиб, таснифларини ўқиган. Сўнг ҳаж қилиб Бағдодда ўрнашган, Шом ва Мисрга кирган ва «ал-Бухорий»ни ал-Азҳар жомеъида муҳаддис Носируддин ал-Фориқийнинг лафзидан эшитган. «ал-Бухорий»га «ал-Кавокиб ад-дарорий» деган шарҳ ёзган — у икки йўғон жилдда, кўпинча тўрт жилдда топилади; ундан бир жамоа эшитган ва у барча ўлкаларда машҳур бўлган; хутбасида Ибн Баттол шарҳига, ал-Ҳалабий шарҳига ва Муғалтой шарҳига суянганини айтган. Ибн Ҳажар «ад-Дурар»да: «Таржима соҳибининг шарҳи фойдали, аммо нақлда ваҳмлари бор, чунки уни фақат саҳифалардан олган». Ибн ал-Ҳожиб мухтасарига «ас-Сабъа ас-сайёра» деган шарҳи бор — унда еттита шарҳни жамлаб, уларни тўлиқ келтиришни лозим тутган ва яна еттитасини тўлиқ бўлмаган ҳолда қўшганини зикр қилган; шу билан шарҳ тўла чиққан, гарчи ўша шарҳлар лафзларини нақл қилишга риоя қилгани уни такрорга туширган бўлса ҳам. Араб тили ва мантиқда ҳам тасниф қилган. Ибн Ҳажар: «Бағдодда ўттиз йил илм тарқатишга бел боғлади; ўз ишига юз бурган, дунё аҳлига қатнамайдиган, озга қаноат қиладиган, илмга мулозим ва тавозули эди». Ҳаждан қайтишида муҳаррам ойида вафот этган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)