Muhammad ibn Yusuf ibn Ali ibn Yusuf ibn Hayyon, Abu Hayyon an-Nahviy

al-Gʻarnotiy al-Andalusiy al-Jayyoniy an-Nafziy, Asiruddin, Abu Hayyon: arab tili, tafsir, hadis, tarojim va tillarning yirik olimlaridan. Gʻarnota atroflarining birida tugʻilgan, Molaqaga koʻchgan va koʻchib yurib oxiri Qohirada qaror topgan; koʻzi ojiz boʻlganidan keyin oʻsha yerda vafot etgan. Tasniflari tirikligida mashhur boʻlib, unga oʻqib berilgan. Kitoblaridan: sakkiz jildlik Qurʼon tafsiri «al-Bahr al-muhit» va uni qisqartirgan «an-Nahr», oʻz asri kishilari tarjimasiga oid «Majoniy al-asr» (Ibn Hajar «ad-Durar» muqaddimasida uni tilga olib, undan naql qilganini aytgan, ammo Abu Hayyon tarjimasida zikr qilmagan), «Tabaqot nuhot al-Andalus», «Zahv al-mulk fi nahv at-Turk», «al-Idrok li lison al-atrok», «Mantiq al-xurs fi lison al-furs», «Nur al-gʻabash fi lison al-Habash», Qurʼon gʻariblariga oid «Tuhfat al-arib», Chester Beattyda (3342) saqlanadigan «Manhaj as-solik fi-l-kalom alo Alfiyat Ibn Molik» (uning birinchi jildi Ribot xizonasida, 224), Ibn Molikning «Tashil»iga nahviy sharh «at-Tazyil va-t-takmil» (toʻrtinchi safari Ribotda, 212), qiroatlarga oid «Aqd al-laoliy», «al-Hulal al-holiya fi asonid al-Qurʼon al-oliya», oʻz xatidagi «at-Taqrib», tasrifga oid «al-Mubdiʼ», oʻzining va koʻp shayxlarining tarjimasini yozgan yoʻgʻon jild «an-Nuzzor», «Irtishof az-zarb min lison al-arab» va «al-Lamha al-badriya fi ilm al-arabiya». Harflar tartibida tuzilgan «Devon»ida sheʼri bor — Zirikliy uni Ribot xizonasida (69) koʻrgan; Ahmad Matlub va Xadija al-Hadisiy Bagʻdodda «Min sheʼr Abu Hayyon al-Andalusiy» nomli kitob nashr etishgan.ал-Ғарнотий ал-Андалусий ал-Жайёний ан-Нафзий, Асируддин, Абу Ҳайён: араб тили, тафсир, ҳадис, тарожим ва тилларнинг йирик олимларидан. Ғарнота атрофларининг бирида туғилган, Молақага кўчган ва кўчиб юриб охири Қоҳирада қарор топган; кўзи ожиз бўлганидан кейин ўша ерда вафот этган. Таснифлари тириклигида машҳур бўлиб, унга ўқиб берилган. Китобларидан: саккиз жилдлик Қуръон тафсири «ал-Баҳр ал-муҳит» ва уни қисқартирган «ан-Наҳр», ўз асри кишилари таржимасига оид «Мажоний ал-аср» (Ибн Ҳажар «ад-Дурар» муқаддимасида уни тилга олиб, ундан нақл қилганини айтган, аммо Абу Ҳайён таржимасида зикр қилмаган), «Табақот нуҳот ал-Андалус», «Заҳв ал-мулк фи наҳв ат-Турк», «ал-Идрок ли лисон ал-атрок», «Мантиқ ал-хурс фи лисон ал-фурс», «Нур ал-ғабаш фи лисон ал-Ҳабаш», Қуръон ғарибларига оид «Туҳфат ал-ариб», Честер Беаттйда (3342) сақланадиган «Манҳаж ас-солик фи-л-калом ало Алфият Ибн Молик» (унинг биринчи жилди Рибот хизонасида, 224), Ибн Моликнинг «Ташил»ига наҳвий шарҳ «ат-Тазйил ва-т-такмил» (тўртинчи сафари Риботда, 212), қироатларга оид «Ақд ал-лаолий», «ал-Ҳулал ал-ҳолия фи асонид ал-Қуръон ал-олия», ўз хатидаги «ат-Тақриб», тасрифга оид «ал-Мубдиъ», ўзининг ва кўп шайхларининг таржимасини ёзган йўғон жилд «ан-Нуззор», «Иртишоф аз-зарб мин лисон ал-араб» ва «ал-Ламҳа ал-бадрия фи илм ал-арабия». Ҳарфлар тартибида тузилган «Девон»ида шеъри бор — Зириклий уни Рибот хизонасида (69) кўрган; Аҳмад Матлуб ва Хадижа ал-Ҳадисий Бағдодда «Мин шеър Абу Ҳайён ал-Андалусий» номли китоб нашр этишган.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 7, b. 152Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 7, б. 152