Muhammad Somiy Hilmiy al-Hannoviy

Suriyadagi harbiy toʻntarishlar boshliqlaridan; voqealarni yozib borish bilan ham shugʻullangan. Halabda tugʻilgan; nisbasi Hamotning sharqidagi Saxna qishlogʻida yashaydigan «Madohina» urugʻiga bogʻlanadi, ota-bobolarining baʼzisi Hamotga koʻchgan edi. Damashqdagi Dor al-muallimin maktabini tamomlagan (1916), Istanbuldagi Harbiy maktabga kirib bir yil turgan. Birinchi jahon urushida Kavkaz va Falastin janglarida qatnashgan. Soʻng 1918-yili Damashqdagi Harbiy maktabga kirib, bir yildan keyin ikkinchi leytenant unvoni bilan bitirgan va Iskandarun sanjogʻidagi doimiy jandarmaga biriktirilgan. Yoshligida bobosiga nisbat berib «Saʼid Shihob» deb atalardi; Hamotga qaytganida ittihodchilar zulmi avjida edi, shunda «al-Os» («Osiy», yaʼni itoatsiz) laqabini oldi va shu bilan tanildi. Birinchi jahon urushidan keyin Damashqda turib, Faysal hukmronligi kunlarida fransuzlarga qarshi janglarda qatnashdi. Maysalun kunidan keyin Damashqni tark etib, bir muddat Ammonda turdi, 1925–27-yillarda Suriyadagi inqilob girdobiga kirdi va «Shimoliy mintaqa qoʻmondoni» laqabini oldi; jasorati koʻzga tashlandi. 1948-yilgi Falastin jangida Suriya armiyasi qoʻmondonlaridan boʻlib, polkovnik darajasiga koʻtarildi. Husniy az-Zaʼim Suriya jumhuriyati raisi Shukriy al-Quvvatliga qarshi chiqib, uni raislikdan tushirganida, Hannoviy toʻntarishni qoʻllab-quvvatlab, Husniy az-Zaʼimga sodiqligini eʼlon qilib telegramma yubordi; u esa uni kolonel qilib, birinchi liva qoʻmondoni etib tayinladi. Odamlar Husniy az-Zaʼimning yurish-turishidan norozi boʻlgach, Hannoviy orasida Antun Saoda partiyasidan uch kishi boʻlgan bir guruh bilan kelishib, Zaʼim va uning bosh vaziri Muhsin al-Baroziyni qoʻlga oldilar va tez harbiy sud qilib, 1368-yil 19-shavvol — 1949-yil 14-avgust tongida ikkalasini oʻldirdilar; siyosatini harbiylar, birinchi navbatda Hannoviy nazorat qiladigan «fuqarolik» hukumatini tuzdilar. Armiyadagi hamkasbi polkovnik Adib ash-Shishakliy unga qarshi chiqib, Hannoviyni bir muddat qamadi, soʻng qoʻyib yubordi; u Damashqni tark etib, Bayrutga ketdi. Muhammad ibn Ahmad al-Baroziy uni poyladi va Muhsin al-Baroziy uchun oʻch olib, oʻq bilan suiqasd qildi (1370-yil 18-muharram — 1950-yil 30-oktabr). Jasadi Bayrutdan Damashqqa koʻchirilib, oʻsha yerda dafn qilindi.Суриядаги ҳарбий тўнтаришлар бошлиқларидан; воқеаларни ёзиб бориш билан ҳам шуғулланган. Ҳалабда туғилган; нисбаси Ҳамотнинг шарқидаги Сахна қишлоғида яшайдиган «Мадоҳина» уруғига боғланади, ота-боболарининг баъзиси Ҳамотга кўчган эди. Дамашқдаги Дор ал-муаллимин мактабини тамомлаган (1916), Истанбулдаги Ҳарбий мактабга кириб бир йил турган. Биринчи жаҳон урушида Кавказ ва Фаластин жангларида қатнашган. Сўнг 1918-йили Дамашқдаги Ҳарбий мактабга кириб, бир йилдан кейин иккинчи лейтенант унвони билан битирган ва Искандарун санжоғидаги доимий жандармага бириктирилган. Ёшлигида бобосига нисбат бериб «Саъид Шиҳоб» деб аталарди; Ҳамотга қайтганида иттиҳодчилар зулми авжида эди, шунда «ал-Ос» («Осий», яъни итоациз) лақабини олди ва шу билан танилди. Биринчи жаҳон урушидан кейин Дамашқда туриб, Файсал ҳукмронлиги кунларида франсузларга қарши жангларда қатнашди. Майсалун кунидан кейин Дамашқни тарк этиб, бир муддат Аммонда турди, 1925–27-йилларда Суриядаги инқилоб гирдобига кирди ва «Шимолий минтақа қўмондони» лақабини олди; жасорати кўзга ташланди. 1948-йилги Фаластин жангида Сурия армияси қўмондонларидан бўлиб, полковник даражасига кўтарилди. Ҳусний аз-Заъим Сурия жумҳурияти раиси Шукрий ал-Қувватлига қарши чиқиб, уни раисликдан туширганида, Ҳанновий тўнтаришни қўллаб-қувватлаб, Ҳусний аз-Заъимга содиқлигини эълон қилиб телеграмма юборди; у эса уни колонел қилиб, биринчи лива қўмондони этиб тайинлади. Одамлар Ҳусний аз-Заъимнинг юриш-туришидан норози бўлгач, Ҳанновий орасида Антун Саода партиясидан уч киши бўлган бир гуруҳ билан келишиб, Заъим ва унинг бош вазири Муҳсин ал-Барозийни қўлга олдилар ва тез ҳарбий суд қилиб, 1368-йил 19-шаввол — 1949-йил 14-август тонгида иккаласини ўлдирдилар; сиёсатини ҳарбийлар, биринчи навбатда Ҳанновий назорат қиладиган «фуқаролик» ҳукуматини туздилар. Армиядаги ҳамкасби полковник Адиб аш-Шишаклий унга қарши чиқиб, Ҳанновийни бир муддат қамади, сўнг қўйиб юборди; у Дамашқни тарк этиб, Байрутга кетди. Муҳаммад ибн Аҳмад ал-Барозий уни пойлади ва Муҳсин ал-Барозий учун ўч олиб, ўқ билан суиқасд қилди (1370-йил 18-муҳаррам — 1950-йил 30-октабр). Жасади Байрутдан Дамашққа кўчирилиб, ўша ерда дафн қилинди.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 6, b. 135Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 6, б. 135