Muhsin ibn Abdulkarim ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Ishoq ibn al-Mahdiy Ahmad ibn al-Hasan ibn al-Imom al-Qosim ibn Muhammad

Bir ming bir yuz toʻqson birinchi yilda tugʻilgan va zamondoshlaridan hech kimga nasib boʻlmagan tarzda oʻsgan: hali ilm talabiga kirishmasdan, maktabda oʻtirib chiroyli sheʼr aytardi. Soʻng zamona ulamosidan bir jamoat — Sayyid alloma Ibrohim ibn Abdulqodir, qozi alloma al-Husayn ibn Ahmad as-Siyogʻiy va boshqalar huzurida oʻqigan; ash-Shavkoniy huzurida ar-Raziyning «Kofiya» sharhini, «Mugʻniy al-labib»ni, «Kashshof»ni va uning hoshiyalarini oʻqigan. Zehni sharafli, tabiati zarif, fahmi oʻtkir, aqli toʻliq, adabi yangi; hali balogʻat yoshida turib katta ulamolar va fozil adiblar bilan qasidalar almashgan; hozir yigitlik chogʻida ulamo qatorida sanaladi va Sanʼo shoirlarining aʼyonlari orasida tilga olinadi. Ash-Shavkoniyga uning «Mugʻniy al-labib»ni chiroyli nazmga solib, oʻsha nazmga foydali sharh yozayotgani xabari yetgan, lekin oʻzi buni koʻrmagan. Ash-Shavkoniy eslaydi: yillar oldin u shayxlaridan bir jamoat — Sayyid Abdulqodir ibn Ahmad, al-Hasan ibn Ismoil al-Magʻribiy va zamonaning boshqa ulamolari hamda Sanʼo aʼyonlari, ular orasida tarjima sohibining otasi va amakisi bilan sayrga chiqqan; hamrohlar ichida oʻn yoshlar chamasidagi bolalar bor edi, ular oʻynab, oʻzlariga oʻxshaganlar bilan mashgʻul boʻlishardi, bu bola esa oʻsha ulugʻlar orasida boʻlayotgan ilmiy munozara va adabiy yozishmalarga quloq solar, kichiklarning ishiga qaramas edi; ash-Shavkoniy uning holidan hayratlanib, ulamolarga uni koʻrsatgan, otasi esa oʻshanda uning shu yoshda yamanliklar «humayniy» deydigan turdagi sheʼrlari koʻpligini aytib, sheʼrlaridan oʻqib bergan va hamma hayron qolib unga yuzlangan; oradan bir necha kun oʻtmay uning yaxshi va aʼlo nazmi zohir boʻlgan va u yangi oydek oʻsib borib, kamolning eng yuqori martabalariga yetgan.Бир минг бир юз тўқсон биринчи йилда туғилган ва замондошларидан ҳеч кимга насиб бўлмаган тарзда ўсган: ҳали илм талабига киришмасдан, мактабда ўтириб чиройли шеър айтарди. Сўнг замона уламосидан бир жамоат — Саййид аллома Иброҳим ибн Абдулқодир, қози аллома ал-Ҳусайн ибн Аҳмад ас-Сиёғий ва бошқалар ҳузурида ўқиган; аш-Шавконий ҳузурида ар-Разийнинг «Кофия» шарҳини, «Муғний ал-лабиб»ни, «Кашшоф»ни ва унинг ҳошияларини ўқиган. Зеҳни шарафли, табиати зариф, фаҳми ўткир, ақли тўлиқ, адаби янги; ҳали балоғат ёшида туриб катта уламолар ва фозил адиблар билан қасидалар алмашган; ҳозир йигитлик чоғида уламо қаторида саналади ва Санъо шоирларининг аъёнлари орасида тилга олинади. Аш-Шавконийга унинг «Муғний ал-лабиб»ни чиройли назмга солиб, ўша назмга фойдали шарҳ ёзаётгани хабари етган, лекин ўзи буни кўрмаган. Аш-Шавконий эслайди: йиллар олдин у шайхларидан бир жамоат — Саййид Абдулқодир ибн Аҳмад, ал-Ҳасан ибн Исмоил ал-Мағрибий ва замонанинг бошқа уламолари ҳамда Санъо аъёнлари, улар орасида таржима соҳибининг отаси ва амакиси билан сайрга чиққан; ҳамроҳлар ичида ўн ёшлар чамасидаги болалар бор эди, улар ўйнаб, ўзларига ўхшаганлар билан машғул бўлишарди, бу бола эса ўша улуғлар орасида бўлаётган илмий мунозара ва адабий ёзишмаларга қулоқ солар, кичикларнинг ишига қарамас эди; аш-Шавконий унинг ҳолидан ҳайратланиб, уламоларга уни кўрсатган, отаси эса ўшанда унинг шу ёшда яманликлар «ҳумайний» дейдиган турдаги шеърлари кўплигини айтиб, шеърларидан ўқиб берган ва ҳамма ҳайрон қолиб унга юзланган; орадан бир неча кун ўтмай унинг яхши ва аъло назми зоҳир бўлган ва у янги ойдек ўсиб бориб, камолнинг энг юқори мартабаларига етган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 616Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 616