Mustafo ibn Hasan ibn Ahmad Abdurroziq

Shariat va adabiyot tadqiqotchisi. Avqof vaziri, soʻng Azhar shayxi boʻlgan. Misrning Minyo qishloqlaridan Abu Jirjda mashhur boʻlgan Abdurroziq oilasidan; oʻsha yerda tugʻilgan, Azharni tugatgan va shayx Muhammad Abduhga shogird boʻlgan. Oʻqishini Parij va Lionda tugallagan; Lionda islomiy mavzularda dars berishga taklif etilib, «al-Imom ash-Shofiʼiy» risolasini yozgan. 1916-yili Qohiraga qaytib, Azhar majlisining bosh kotibi, soʻng shariy mahkamalarda mufattish, keyin Adabiyot fakultetida islom falsafasi professori etib tayinlangan. 1938-yili unga Avqof vazirligi topshirilgan, 1945-yili esa Azhar jomeʼining shayxi etib tayinlanib, Qohirada vafot etgunicha shu lavozimda qolgan. Tabiati tinch, gapirish yoki yozishdan oldin fikrida shoshmasdan, viqorli, shu bilan birga kamtar edi; uslubi toza, maʼruzachi va yozuvchi sifatida fikri yorugʻ boʻlib, har bir soʻzi uchun oʻzini hisobga tortardi. Doktor Toha Husayn: «Mustafo kam yozadigan adib va kam yozadigan olim edi; koʻpincha oz narsa koʻpdan yaxshiroqdir». Kitoblaridan: «Tamhid li tarix al-falsafa al-islomiya», al-Kindiy va al-Forobiy siyratiga oid «Faylasuf al-arab va-l-muallim as-soniy», «ad-Din va-l-vahy va-l-islom», «al-Bahoʼ Zuhayr» (uning tarjimasi va sheʼri haqida), «Muhammad Abduh» (siyrati), gazetalarda ketma-ket bosilgan «Muzakkirot musofir» va «Muzakkirot muqim». Bernar Mishelga shayx Muhammad Abduhning «Risolat at-tavhid»ini fransuzchaga tarjima qilishda va Muhammad Abduh haqida fransuzcha kitob yozishda yordam bergan. Nashr qilinmagan kitoblari ham bor: mantiqqa oid kitob, tasavvufga oid kitob, ikki yoʻgʻon jildli «Fusul fi-l-adab» va bosishga tayyorlangan «Kundalik xotiralari» — uning bir qismini baʼzi gazetalarda «Shayx al-Fazoriy» imzosi bilan chop etgan. Arab ilmiy majmaʼi va Misr ilmiy majmaʼining aʼzosi edi.Шариат ва адабиёт тадқиқотчиси. Авқоф вазири, сўнг Азҳар шайхи бўлган. Мисрнинг Минё қишлоқларидан Абу Жиржда машҳур бўлган Абдуррозиқ оиласидан; ўша ерда туғилган, Азҳарни тугатган ва шайх Муҳаммад Абдуҳга шогирд бўлган. Ўқишини Париж ва Лионда тугаллаган; Лионда исломий мавзуларда дарс беришга таклиф этилиб, «ал-Имом аш-Шофиъий» рисоласини ёзган. 1916-йили Қоҳирага қайтиб, Азҳар мажлисининг бош котиби, сўнг шарий маҳкамаларда муфаттиш, кейин Адабиёт факултетида ислом фалсафаси профессори этиб тайинланган. 1938-йили унга Авқоф вазирлиги топширилган, 1945-йили эса Азҳар жомеъининг шайхи этиб тайинланиб, Қоҳирада вафот этгунича шу лавозимда қолган. Табиати тинч, гапириш ёки ёзишдан олдин фикрида шошмасдан, виқорли, шу билан бирга камтар эди; услуби тоза, маърузачи ва ёзувчи сифатида фикри ёруғ бўлиб, ҳар бир сўзи учун ўзини ҳисобга тортарди. Доктор Тоҳа Ҳусайн: «Мустафо кам ёзадиган адиб ва кам ёзадиган олим эди; кўпинча оз нарса кўпдан яхшироқдир». Китобларидан: «Тамҳид ли тарих ал-фалсафа ал-исломия», ал-Киндий ва ал-Форобий сийратига оид «Файласуф ал-араб ва-л-муаллим ас-соний», «ад-Дин ва-л-ваҳй ва-л-ислом», «ал-Баҳў Зуҳайр» (унинг таржимаси ва шеъри ҳақида), «Муҳаммад Абдуҳ» (сийрати), газеталарда кетма-кет босилган «Музаккирот мусофир» ва «Музаккирот муқим». Бернар Мишелга шайх Муҳаммад Абдуҳнинг «Рисолат ат-тавҳид»ини франсузчага таржима қилишда ва Муҳаммад Абдуҳ ҳақида франсузча китоб ёзишда ёрдам берган. Нашр қилинмаган китоблари ҳам бор: мантиққа оид китоб, тасаввуфга оид китоб, икки йўғон жилдли «Фусул фи-л-адаб» ва босишга тайёрланган «Кундалик хотиралари» — унинг бир қисмини баъзи газеталарда «Шайх ал-Фазорий» имзоси билан чоп этган. Араб илмий мажмаъи ва Миср илмий мажмаъининг аъзоси эди.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 7, b. 231Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 7, б. 231