Mustafo ibn Muhammad Saʼid ibn Jahjoh ash-Shihobiy

Shihobiylar amirlar xonadonidan boʻlgan amir; adib, tilshunos va qishloq xoʻjaligi atamalari bilimdoni. Hosbiyoda (oʻshanda Suriyaga qarashli edi) tugʻilib, oʻqishni oʻsha yerda boshlagan, soʻng otasi koʻchib yurgani uchun Baʼlabak va Damashqda davom ettirgan. Akasi Orif bilan Istanbulga borib (1907) ikki yil fransuz maktabida oʻqidi, Damashqqa qaytib Sultoniya oʻrta maktabida (Maktab Anbar) bir yil turdi, soʻng baʼzi boylar xarajatini koʻtarib uni Fransiyaga yubordi va u Grignon qishloq xoʻjaligi maktabini tamomlab agronom-muhandis shahodatnomasini oldi (1914). Urush boshlanib usmonli qoʻshinida zaxira zobiti boʻldi, 1916-yili Marj ibn Omir, soʻng Bayson va Majdal Tabariyada ikki qishloq xoʻjalik rotasiga qoʻmondon etib tayinlandi; urushdan keyin qishloq xoʻjaligi va iqtisod sohasida turli vazifalarda ishladi. Fransuz mandati davrida maorif vaziri (1936), Halab hokimi (1937–39), moliya vaziri, Lazkiya hokimi (1943), milliy davrda yana Halab hokimi (1946), adliya vaziri (1949) va Misrdagi vakolatli vazir (1951–54) boʻldi; Damashq, Qohira va Bagʻdoddagi uchala arab ilmiy majmaasining aʼzosi edi va 1959-yili Damashq majmaasiga rais etib saylanib, umrining oxirigacha shu vazifada qoldi. Eng koʻzga koʻringan ilmiy ishi — qishloq xoʻjaligi va oʻsimlikshunoslik atamalarini ishlab chiqqani: «Muʼjam al-alfoz az-zirooiya», «al-Mustalahot al-ilmiya fil-lugʻa al-arabiya fil-qadim val-hadis», shuningdek «al-Ashjor val-anjum al-musmira», «az-Zirooa al-ilmiya al-hadisa», «al-Buqul», «Axtoʼ shoiʼa fi alfoz al-ulum az-zirooiya», «ash-Shazarot», ikki juzli «al-Istiʼmor» va ikki juzli «al-Qavmiya al-arabiya» kitoblari bor. Damashqda vafot etib, oʻsha yerda dafn qilingan; Adnon al-Xatib uning tarjimai holi haqida «al-Amir Mustafo ash-Shihobiy» kitobini yozgan.Шиҳобийлар амирлар хонадонидан бўлган амир; адиб, тилшунос ва қишлоқ хўжалиги атамалари билимдони. Ҳосбиёда (ўшанда Сурияга қарашли эди) туғилиб, ўқишни ўша ерда бошлаган, сўнг отаси кўчиб юргани учун Баълабак ва Дамашқда давом эттирган. Акаси Ориф билан Истанбулга бориб (1907) икки йил франсуз мактабида ўқиди, Дамашққа қайтиб Султония ўрта мактабида (Мактаб Анбар) бир йил турди, сўнг баъзи бойлар харажатини кўтариб уни Франсияга юборди ва у Григнон қишлоқ хўжалиги мактабини тамомлаб агроном-муҳандис шаҳодатномасини олди (1914). Уруш бошланиб усмонли қўшинида захира зобити бўлди, 1916-йили Марж ибн Омир, сўнг Байсон ва Маждал Табарияда икки қишлоқ хўжалик ротасига қўмондон этиб тайинланди; урушдан кейин қишлоқ хўжалиги ва иқтисод соҳасида турли вазифаларда ишлади. Франсуз мандати даврида маориф вазири (1936), Ҳалаб ҳокими (1937–39), молия вазири, Лазкия ҳокими (1943), миллий даврда яна Ҳалаб ҳокими (1946), адлия вазири (1949) ва Мисрдаги ваколатли вазир (1951–54) бўлди; Дамашқ, Қоҳира ва Бағдоддаги учала араб илмий мажмаасининг аъзоси эди ва 1959-йили Дамашқ мажмаасига раис этиб сайланиб, умрининг охиригача шу вазифада қолди. Энг кўзга кўринган илмий иши — қишлоқ хўжалиги ва ўсимликшунослик атамаларини ишлаб чиққани: «Муъжам ал-алфоз аз-зирооия», «ал-Мусталаҳот ал-илмия фил-луға ал-арабия фил-қадим вал-ҳадис», шунингдек «ал-Ашжор вал-анжум ал-мусмира», «аз-Зирооа ал-илмия ал-ҳадиса», «ал-Буқул», «Ахтў шоиъа фи алфоз ал-улум аз-зирооия», «аш-Шазарот», икки жузли «ал-Истиъмор» ва икки жузли «ал-Қавмия ал-арабия» китоблари бор. Дамашқда вафот этиб, ўша ерда дафн қилинган; Аднон ал-Хатиб унинг таржимаи ҳоли ҳақида «ал-Амир Мустафо аш-Шиҳобий» китобини ёзган.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 7, b. 245Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 7, б. 245