Nofiʼ ibn al-Azraq ibn Qays al-Hanafiy al-Bakriy al-Voiliy al-Haruriy
Sahobiy
Abu Roshid kunyali; azoriqalarning boshi va ular unga nisbat berilgan. Qavmining amiri va faqihi edi. Basra ahlidan. Ish boshida Abdulloh ibn Abbos suhbatida boʻlgan va undan rivoyat qilgan «Asʼila»si bor; Zahabiy aytishicha, u bir «juz»da toʻplangan boʻlib, Tabaroniy uning baʼzisini «al-Muʼjam al-kabir»dagi Ibn Abbos musnadida keltirgan. U va ashoblari avval Usmonga qarshi qoʻzgʻolon tarafdorlaridan boʻlib, Aliga bayʼat qilgan edilar; Ali bilan Muoviya orasida «tahkim» ishi yuz bergach, Kufa chekkasidagi Haruro qishlogʻida toʻplanib, Aliga qarshi chiqishga chorladilar va shu sabab ular hamda ularning raʼyiga ergashganlar «xorijiylar» deb tanildi. Zahabiy aytishicha, Nofiʼ Ahvoz bozoriga borib, odamlarga aqlni hayratga soladigan soʻzlar bilan qarshi chiqardi. Ubaydulloh ibn Ziyod Muoviya davrida 55-yili Basra amirligini olgach, haruriylarga qattiq turdi va 61-yili ularning peshvosi Abu Bilol Mirdos ibn Hudayrni oʻldirdi. Abdulloh ibn Zubayrning Makkada umaviylarga qarshi chiqqanini eshitib, Nofiʼ bilan birga uning huzuriga bordilar va Yazid ibn Muoviya vafot etgunicha (64-yili) Ibn Zubayr lashkarida shom qoʻshiniga qarshi jang qildilar. Soʻng ular Ibn Zubayrning Usmon haqidagi qarashini bilmoqchi boʻldilar; xatiblari Ubayda ibn Hilol al-Yashkuriy Usmonni ayblab nutq soʻzlagach, Ibn Zubayr uni himoya qilib: «Men bugun Ibn Affonning ishini xaloyiq ichida hammadan yaxshi bilaman... men uning valiysi va dushmanlariga dushman ekanimga sizlarni guvoh qilaman», dedi. Bu Nofiʼga va ashoblariga yoqmay, uning atrofidan tarqaldilar; Nofiʼ ularning bir qismi bilan Basraga qaytdi.Абу Рошид куняли; азориқаларнинг боши ва улар унга нисбат берилган. Қавмининг амири ва фақиҳи эди. Басра аҳлидан. Иш бошида Абдуллоҳ ибн Аббос суҳбатида бўлган ва ундан ривоят қилган «Асъила»си бор; Заҳабий айтишича, у бир «жуз»да тўпланган бўлиб, Табароний унинг баъзисини «ал-Муъжам ал-кабир»даги Ибн Аббос муснадида келтирган. У ва ашоблари аввал Усмонга қарши қўзғолон тарафдорларидан бўлиб, Алига байъат қилган эдилар; Али билан Муовия орасида «таҳким» иши юз бергач, Куфа чеккасидаги Ҳаруро қишлоғида тўпланиб, Алига қарши чиқишга чорладилар ва шу сабаб улар ҳамда уларнинг раъйига эргашганлар «хорижийлар» деб танилди. Заҳабий айтишича, Нофиъ Аҳвоз бозорига бориб, одамларга ақлни ҳайратга соладиган сўзлар билан қарши чиқарди. Убайдуллоҳ ибн Зиёд Муовия даврида 55-йили Басра амирлигини олгач, ҳарурийларга қаттиқ турди ва 61-йили уларнинг пешвоси Абу Билол Мирдос ибн Ҳудайрни ўлдирди. Абдуллоҳ ибн Зубайрнинг Маккада умавийларга қарши чиққанини эшитиб, Нофиъ билан бирга унинг ҳузурига бордилар ва Язид ибн Муовия вафот этгунича (64-йили) Ибн Зубайр лашкарида шом қўшинига қарши жанг қилдилар. Сўнг улар Ибн Зубайрнинг Усмон ҳақидаги қарашини билмоқчи бўлдилар; хатиблари Убайда ибн Ҳилол ал-Яшкурий Усмонни айблаб нутқ сўзлагач, Ибн Зубайр уни ҳимоя қилиб: «Мен бугун Ибн Аффоннинг ишини халойиқ ичида ҳаммадан яхши биламан... мен унинг валийси ва душманларига душман эканимга сизларни гувоҳ қиламан», деди. Бу Нофиъга ва ашобларига ёқмай, унинг атрофидан тарқалдилар; Нофиъ уларнинг бир қисми билан Басрага қайтди.
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 7, b. 351Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 7, б. 351