Odil ibn Umar ibn Hasan Zuayter
Muhaddis
Huquqshunos, fransuzchadan tarjima qiluvchilarning kattalaridan; Damashq va Bagʻdoddagi ikki ilmiy akademiyaning aʼzosi. Tugʻilishi ham vafoti ham Falastindagi Nobulusda; oʻsha yerda, Bayrutda va Istanbulda oʻqigan. Birinchi jahon urushida usmonli qoʻshinining zaxira ofitserlaridan boʻlgan, soʻng arab inqilobi qoʻshiniga qoʻshilgani uchun usmonli turklari 1917-yili uni gʻoyibona oʻlimga hukm qilgan. Urushdan keyin Parijga borib 1921–27 yillari huquq oʻqigan, Falastinga qaytib advokat va Quddusdagi huquq institutida mudarris boʻlgan. Keyin butunlay tarjimaga berilib, fransuzchadan qonunchilik, tarix va ijtimoiyotga oid 37 kitob oʻgirgan: Emil Ludvigning «Ibn al-inson», «al-Bahr al-mutavassit», «Nobolyun» va «Kliyubatra»si; Butulning «Ibn Xaldun»i; Renanning «Ibn Rushd va-r-rushdiyya»si; Sedillotning «Torix al-arab al-omm»i; Gustav Le Bonning «Hazorat al-arab», «Hazorot al-Hind», «Ruh al-ishtirokiyya», «Ruh as-savarot va-s-savra al-fransiyya», «Falsafat at-torix», «Ruh as-siyosa» va «al-Aroʼ va-l-muʼtaqadot»i; Emil Dermenghemning «Hayot Muhammad»i; Monteskyoning «Ruh ash-sharoiʼ»i; Jan-Jak Russoning «al-Aqd al-ijtimoʼiy» va «Amil»i; Fenelonning «Talmak»i; Volterning «Kandid av at-tafoʼul» va «ar-Rasoil al-falsafiyya»si; Karra de Voning ikki juzlik «Mufakkiru-l-islom»i (qoʻlyozma). Nashr etilmagan huquqiy asarlari ham bor. Fransuzchani puxta bilishi bilan birga turkchani ham yaxshi bilar, inglizchadan xabari bor edi. U haqda yozilganlarning koʻpi vafotidan keyin «Zikro Odil Zuayter» kitobida toʻplangan.Ҳуқуқшунос, франсузчадан таржима қилувчиларнинг катталаридан; Дамашқ ва Бағдоддаги икки илмий академиянинг аъзоси. Туғилиши ҳам вафоти ҳам Фаластиндаги Нобулусда; ўша ерда, Байрутда ва Истанбулда ўқиган. Биринчи жаҳон урушида усмонли қўшинининг захира офицерларидан бўлган, сўнг араб инқилоби қўшинига қўшилгани учун усмонли турклари 1917-йили уни ғойибона ўлимга ҳукм қилган. Урушдан кейин Парижга бориб 1921–27 йиллари ҳуқуқ ўқиган, Фаластинга қайтиб адвокат ва Қуддусдаги ҳуқуқ институтида мударрис бўлган. Кейин бутунлай таржимага берилиб, франсузчадан қонунчилик, тарих ва ижтимоиётга оид 37 китоб ўгирган: Эмил Лудвигнинг «Ибн ал-инсон», «ал-Баҳр ал-мутавассит», «Ноболюн» ва «Клиюбатра»си; Бутулнинг «Ибн Халдун»и; Ренаннинг «Ибн Рушд ва-р-рушдийя»си; Седиллотнинг «Торих ал-араб ал-омм»и; Густав Ле Боннинг «Ҳазорат ал-араб», «Ҳазорот ал-Ҳинд», «Руҳ ал-иштирокийя», «Руҳ ас-саварот ва-с-савра ал-франсийя», «Фалсафат ат-торих», «Руҳ ас-сиёса» ва «ал-Арў ва-л-муътақадот»и; Эмил Дерменгҳемнинг «Ҳаёт Муҳаммад»и; Монтескёнинг «Руҳ аш-шароиъ»и; Жан-Жак Руссонинг «ал-Ақд ал-ижтимўий» ва «Амил»и; Фенелоннинг «Талмак»и; Волтернинг «Кандид ав ат-тафўул» ва «ар-Расоил ал-фалсафийя»си; Карра де Вонинг икки жузлик «Муфаккиру-л-ислом»и (қўлёзма). Нашр этилмаган ҳуқуқий асарлари ҳам бор. Франсузчани пухта билиши билан бирга туркчани ҳам яхши билар, инглизчадан хабари бор эди. У ҳақда ёзилганларнинг кўпи вафотидан кейин «Зикро Одил Зуайтер» китобида тўпланган.
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 3, b. 244Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 3, б. 244
Va Odga o`z birodari Hudni (yubordik). U: «Ey qavmim, Allohga ibodat qilinglar. Sizlarga Undan o`zga iloh yo`q. Taqvo qilmaysizlarmi?!» – dedi.Ва Одга ўз биродари Ҳудни (юбордик). У: «Эй қавмим, Аллоҳга ибодат қилинглар. Сизларга Ундан ўзга илоҳ йўқ. Тақво қилмайсизларми?!» – деди.
Va sizlarni Oddan keyin xalifa qilganini va sizga yer yuzida imkon berib, tekisliklarida qasrlar qurib, tog`lardan uylar o`yganlaringizni eslang. Allohning ne'matlarini eslang va yer yuzida fasod-la buzg`unchilik qilmang!» – dedi.Ва сизларни Оддан кейин халифа қилганини ва сизга ер юзида имкон бериб, текисликларида қасрлар қуриб, тоғлардан уйлар ўйганларингизни эсланг. Аллоҳнинг неъматларини эсланг ва ер юзида фасод-ла бузғунчилик қилманг!» – деди.
Ularga o`zlaridan oldin o`tganlarning, Nuh, Od, Samud qavmining va Ibrohim qavmining, Madyan egalarining va to`ntarilgan (qishloq)larning xabari kelmadimi? Ularga Payg`ambarlari ochiq-oydin hujjatlar bilan keldilar. Bas, Alloh ularga zulm qilmas edi. Lekin ular o`zlariga zulm qilar edilar.Уларга ўзларидан олдин ўтганларнинг, Нуҳ, Од, Самуд қавмининг ва Иброҳим қавмининг, Мадян эгаларининг ва тўнтарилган (қишлоқ)ларнинг хабари келмадими? Уларга Пайғамбарлари очиқ-ойдин ҳужжатлар билан келдилар. Бас, Аллоҳ уларга зулм қилмас эди. Лекин улар ўзларига зулм қилар эдилар.
Va Odga o`z birodarlari Hudni (yubordik). U: «Ey qavmim, Allohga ibodat qiling. Siz uchun Undan o`zga iloh yo`qdir. Sizlar faqat to`qib oluvchilarsiz, xolos.Ва Одга ўз биродарлари Ҳудни (юбордик). У: «Эй қавмим, Аллоҳга ибодат қилинг. Сиз учун Ундан ўзга илоҳ йўқдир. Сизлар фақат тўқиб олувчиларсиз, холос.
Anavi Oddir. Ular Robbilari oyatlarini inkor qildilar. Uning Payg`ambarlariga osiy bo`ldilar. Har xil jabrchi va qaysarning ishiga ergashdilar.Анави Оддир. Улар Роббилари оятларини инкор қилдилар. Унинг Пайғамбарларига осий бўлдилар. Ҳар хил жабрчи ва қайсарнинг ишига эргашдилар.
Va ularga bu dunyoda ham, qiyomat kunida ham la'nat ergashur. Ogoh bo`lingkim, albatta, odliklar Robbilariga kufr keltirgan edilar. Ogoh bo`lingkim, Hud qavmi Od yo`qolsin!Ва уларга бу дунёда ҳам, қиёмат кунида ҳам лаънат эргашур. Огоҳ бўлингким, албатта, одликлар Роббиларига куфр келтирган эдилар. Огоҳ бўлингким, Ҳуд қавми Од йўқолсин!
Sizga o`zingizdan oldin o`tgan Nuh, Od, Samud qavmlarining va ulardan keyingilarning, Allohdan o`zga hech kim bilmaydiganlarning xabari kelmadimi? Ularga Payg`ambarlari ochiq-oydin hujjatlar bilan keldilar. Ular esa, qo`llarini og`izlariga qo`yib: «Biz siz bizni chaqirayotgan narsada shubhalantiruvchi shakdadirmiz!» dedilar.Сизга ўзингиздан олдин ўтган Нуҳ, Од, Самуд қавмларининг ва улардан кейингиларнинг, Аллоҳдан ўзга ҳеч ким билмайдиганларнинг хабари келмадими? Уларга Пайғамбарлари очиқ-ойдин ҳужжатлар билан келдилар. Улар эса, қўлларини оғизларига қўйиб: «Биз сиз бизни чақираётган нарсада шубҳалантирувчи шакдадирмиз!» дедилар.
Agar seni yolg`onchi qilayotgan bo`lsalar, bas, bulardan oldin Nuh qavmi, Od va Samud ham yolg`onchi qilgan edilar.Агар сени ёлғончи қилаётган бўлсалар, бас, булардан олдин Нуҳ қавми, Од ва Самуд ҳам ёлғончи қилган эдилар.
Od, Samud va quduq egalarini hamda bu oradagi asrlarni esla.Од, Самуд ва қудуқ эгаларини ҳамда бу орадаги асрларни эсла.
Od qavmi Payg`ambarlarni yolg`onchi qildi.Од қавми Пайғамбарларни ёлғончи қилди.
Va Od va Samudni (ham halok etdik). Batahqiq, bu sizga ularning maskanlaridan ayon bo`lib turibdi. Shayton ularga amallarini ziynatlab ko`rsatib, ularni yo`ldan to`sdi. Holbuki, ular ko`rib-bilib turguvchi edilar.Ва Од ва Самудни (ҳам ҳалок этдик). Батаҳқиқ, бу сизга уларнинг масканларидан аён бўлиб турибди. Шайтон уларга амалларини зийнатлаб кўрсатиб, уларни йўлдан тўсди. Ҳолбуки, улар кўриб-билиб тургувчи эдилар.
Ulardan oldin ham Nuh qavmi, Od, qoziqlar egasi Fir'avn ham yolg`onchi qilgan.Улардан олдин ҳам Нуҳ қавми, Од, қозиқлар эгаси Фиръавн ҳам ёлғончи қилган.