Qozi Abu Bakr al-Boqilloniy

Muhammad ibn at-Tayyib — Shayx Abul Hasan Ali ibn Ismoil al-Ashʼariy mazhabidagi mutakallimlarning boshi va kalom ilmida eng koʻp soʻzlagan, eng koʻp yozgan kishilardan. Aytilishicha, umrining uzoq bir qismida har kecha yigirma varaq yozmaguncha uxlamasdi; shu bois undan koʻp asarlar tarqaldi — yaxshilaridan «at-Tabsira», «Daqoiqul-haqoiq», «at-Tamhid fi usulil-fiqh», «Sharhul-Ibona» va katta-kichik boshqa toʻplamlar. Eng yaxshi asarlaridan biri botiniylarga raddiya qilib yozgan «Kashful-asror va hatkul-astor» kitobidir. Furuʼdagi mazhabida ixtilof qilishdi: baʼzilar shofiʼiy, baʼzilar molikiy dedi — buni Abu Zarr al-Haraviy naql qilgan; yana aytilishicha, fatvolarga «buni Muhammad ibn at-Tayyib al-Hanbaliy yozdi» deb qoʻyar ekan, bu juda gʻalati. U oʻta zukko va zehnli edi.Муҳаммад ибн ат-Таййиб — Шайх Абул Ҳасан Али ибн Исмоил ал-Ашъарий мазҳабидаги мутакаллимларнинг боши ва калом илмида энг кўп сўзлаган, энг кўп ёзган кишилардан. Айтилишича, умрининг узоқ бир қисмида ҳар кеча йигирма варақ ёзмагунча ухламасди; шу боис ундан кўп асарлар тарқалди — яхшиларидан «ат-Табсира», «Дақоиқул-ҳақоиқ», «ат-Тамҳид фи усулил-фиқҳ», «Шарҳул-Ибона» ва катта-кичик бошқа тўпламлар. Энг яхши асарларидан бири ботинийларга раддия қилиб ёзган «Кашфул-асрор ва ҳаткул-астор» китобидир. Фуруъдаги мазҳабида ихтилоф қилишди: баъзилар шофиъий, баъзилар моликий деди — буни Абу Зарр ал-Ҳаравий нақл қилган; яна айтилишича, фатволарга «буни Муҳаммад ибн ат-Таййиб ал-Ҳанбалий ёзди» деб қўяр экан, бу жуда ғалати. У ўта зукко ва зеҳнли эди.

Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 6050Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 6050