Qozilar qozisi ash-Shomiy

Abut-Tayyib at-Tabariy huzurida fiqh oʻrgangan va u yerda hadis eshitgan; Ibn ad-Domagʻoniy oldida guvohlik berganida u qabul qilgan. Ellik besh yil oʻz masjidida odamlarga oʻqitib, fiqh oʻrgatib oʻtirgan. Abu Abdulloh ad-Domagʻoniy vafot etgach, vazir Abu Shujoʼ uni koʻrsatdi va xalifa al-Muqtadiy uni qozi qilib tayinladi. Odamlarning eng pokiza va iffatlisi edi: na sultondan ato, na hadya sohibidan hadya qabul qilgan, kiyimini ham, taomini ham oʻzgartirmagan, qozilik uchun haq olmagan, oʻrniga noib qoʻymay hukmni oʻzi yuritgan va hech bir maxluqqa yon bosmagan. Aybi ochiq boʻlmagan baʼzi inkorchilarni, tuhmat qarinalari toʻplansa, iqror boʻlgunlaricha urardi va Shofiiyning soʻzida bunga dalolat bor, derdi; Abu Bakr ash-Shoshiy bu haqda unga raddiya kitob yozgan, Ibn Aqiyl esa qarina bilan hukm qilishda uni qoʻllab, «Agar koʻylagi old tomondan yirtilgan boʻlsa...» oyatini dalil keltirgan. Bir kuni faqih va munozarachilarning kattalaridan al-Mushattab ibn Muhammad ibn Usoma al-Fargʻoniy uning huzurida guvohlik berdi, u esa egnidagi ipak va oltin uzuk sababli uni qabul qilmadi; daʼvogar: «Sulton ham, vaziri Nizomulmulk ham ipak va oltin kiyadi-ku!» deganida: «Vallohi, ular menda bir bogʻ koʻkat ustiga guvohlik bersalar ham, guvohliklarini qabul qilmasdim», dedi.Абут-Таййиб ат-Табарий ҳузурида фиқҳ ўрганган ва у ерда ҳадис эшитган; Ибн ад-Домағоний олдида гувоҳлик берганида у қабул қилган. Эллик беш йил ўз масжидида одамларга ўқитиб, фиқҳ ўргатиб ўтирган. Абу Абдуллоҳ ад-Домағоний вафот этгач, вазир Абу Шужў уни кўрсатди ва халифа ал-Муқтадий уни қози қилиб тайинлади. Одамларнинг энг покиза ва иффатлиси эди: на султондан ато, на ҳадя соҳибидан ҳадя қабул қилган, кийимини ҳам, таомини ҳам ўзгартирмаган, қозилик учун ҳақ олмаган, ўрнига ноиб қўймай ҳукмни ўзи юритган ва ҳеч бир махлуққа ён босмаган. Айби очиқ бўлмаган баъзи инкорчиларни, туҳмат қариналари тўпланса, иқрор бўлгунларича урарди ва Шофиийнинг сўзида бунга далолат бор, дерди; Абу Бакр аш-Шоший бу ҳақда унга раддия китоб ёзган, Ибн Ақийл эса қарина билан ҳукм қилишда уни қўллаб, «Агар кўйлаги олд томондан йиртилган бўлса...» оятини далил келтирган. Бир куни фақиҳ ва мунозарачиларнинг катталаридан ал-Мушаттаб ибн Муҳаммад ибн Усома ал-Фарғоний унинг ҳузурида гувоҳлик берди, у эса эгнидаги ипак ва олтин узук сабабли уни қабул қилмади; даъвогар: «Султон ҳам, вазири Низомулмулк ҳам ипак ва олтин кияди-ку!» деганида: «Валлоҳи, улар менда бир боғ кўкат устига гувоҳлик берсалар ҳам, гувоҳликларини қабул қилмасдим», деди.

Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 6287Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 6287