Qutayba ibn Muslim al-Bohiliy

Amr ibn Husayn ibn Robia al-Bohiliyning oʻgʻli, amir Abu Hafs. Botir va jasurlardan biri, qatʼiyat, tadbir, toʻgʻri fikr va salohiyat egalaridan. Xorazm, Buxoro va Samarqandni — ular ahdni buzib, murtad boʻlganlaridan keyin — fath qilgan zot shudir. Soʻngra toʻqson beshinchi yilda Fargʻonani va turk yurtlarini fath etdi. Xurosonga oʻn yil voliylik qildi. Imron ibn Husayn va Abu Saʼid al-Xudriydan rivoyati bor. Validning vafoti xabari yetganda itoatdan chiqdi, shunda lashkari unga qarshi ixtilof qildi va Tamim boshligʻi Vakiʼ ibn Hasson unga qarshi bosh koʻtarib, xalqni unga qarshi qoʻzgʻadi, soʻng Tamimning oʻn nafar suvorisi bilan unga hujum qilib, toʻqson oltinchi yilning zulhijjasida uni oʻldirdilar; u qirq sakkiz yil umr koʻrdi. Otasi amir Abu Solih ham Musʼab bilan birga oʻldirilgan edi. Bohila esa arablar orasida past sanalgan qabila; shoir aytadi: «Bu nasabning uyatidan it uvillaydi — itga: “Ey bohilalik!” deyilsa…». Boshqa biri aytadi: «Hoshimdan boʻlgan asl nima foyda berar, agar joning bohiladan boʻlsa?» Aytilishicha, Qutayba Hubayraga: «Togʻalaring Salul boʻlmaganida, sen qanday odam boʻlar eding! Ularni almashtirsang boʻlmasmi?» degan. U: «Ey amir, ularni kim bilan xohlasang almashtir, faqat meni Bohiladan asra», degan. Bir aʼrobiyga: «Bohilalik boʻlib jannatga kirsang, xursand boʻlarmiding?» deyildi. U: «Ha, vallohi, jannat ahli mening bohilalik ekanimni bilmasligi sharti bilan», dedi. Boshqa bir aʼrobiy uchraganda undan: «Kimlardansan?» deb soʻradilar. U: «Bohiladanman», dedi; shunda unga achindilar. U: «Yana qoʻshaymi? Men ularning oʻzidan ham emasman, balki mavlolaridanman», dedi.Амр ибн Ҳусайн ибн Робиа ал-Боҳилийнинг ўғли, амир Абу Ҳафс. Ботир ва жасурлардан бири, қатъият, тадбир, тўғри фикр ва салоҳият эгаларидан. Хоразм, Бухоро ва Самарқандни — улар аҳдни бузиб, муртад бўлганларидан кейин — фатҳ қилган зот шудир. Сўнгра тўқсон бешинчи йилда Фарғонани ва турк юртларини фатҳ этди. Хуросонга ўн йил волийлик қилди. Имрон ибн Ҳусайн ва Абу Саъид ал-Худрийдан ривояти бор. Валиднинг вафоти хабари етганда итоатдан чиқди, шунда лашкари унга қарши ихтилоф қилди ва Тамим бошлиғи Вакиъ ибн Ҳассон унга қарши бош кўтариб, халқни унга қарши қўзғади, сўнг Тамимнинг ўн нафар сувориси билан унга ҳужум қилиб, тўқсон олтинчи йилнинг зулҳижжасида уни ўлдирдилар; у қирқ саккиз йил умр кўрди. Отаси амир Абу Солиҳ ҳам Мусъаб билан бирга ўлдирилган эди. Боҳила эса араблар орасида паст саналган қабила; шоир айтади: «Бу насабнинг уятидан ит увиллайди — итга: “Эй боҳилалик!” дейилса…». Бошқа бири айтади: «Ҳошимдан бўлган асл нима фойда берар, агар жонинг боҳиладан бўлса?» Айтилишича, Қутайба Ҳубайрага: «Тоғаларинг Салул бўлмаганида, сен қандай одам бўлар эдинг! Уларни алмаштирсанг бўлмасми?» деган. У: «Эй амир, уларни ким билан хоҳласанг алмаштир, фақат мени Боҳиладан асра», деган. Бир аъробийга: «Боҳилалик бўлиб жаннатга кирсанг, хурсанд бўлармидинг?» дейилди. У: «Ҳа, валлоҳи, жаннат аҳли менинг боҳилалик эканимни билмаслиги шарти билан», деди. Бошқа бир аъробий учраганда ундан: «Кимлардансан?» деб сўрадилар. У: «Боҳиладанман», деди; шунда унга ачиндилар. У: «Яна қўшайми? Мен уларнинг ўзидан ҳам эмасман, балки мавлолариданман», деди.

Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 8, b. 410Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 8, б. 410