Safiya bint Huyayy ibn Axtab

Safiya bint Huyayy ibn Axtab — Madinadagi yahudiy Banu Nazir qabilasi boshligʻining qizi. Nasabi Horun alayhissalomning avlodiga borib taqaladi, shu bois oʻz qavmi orasida sarvarzoda sifatida ulugʻlanardi. Taxminan hijratdan oʻn yil oldin tugʻilgan. Banu Nazir Madinadan chiqarilgach, oila Xaybarga koʻchdi; otasi Huyayy esa Xandaq kunlari Banu Qurayzani ahdni buzishga undagan va shu yoʻlda halok boʻlgan kishi edi. Safiya avval Sallom ibn Mishkamga, soʻng Kinona ibn ar-Rabiʼga turmushga chiqqandi. Rivoyat qilinishicha, Xaybar qamalidan sal oldin u tushida oyning oʻz bagʻriga tushganini koʻrgan va buni eriga aytganida, eri: «Sen Hijoz podshosini — Muhammadni orzu qilyapsan», deb yuziga urgan; oʻsha izning oʻrni Rasululloh ﷺ huzuriga kelganda ham bilinib turardi. 7 h. (629 m.) yili Xaybar fath boʻlganda u yigirma yoshlar chamasida edi va asirlar orasida turardi. Paygʻambarimiz ﷺ uning qavmi ichidagi oʻrnini eʼtiborga olib, oʻzlari uni tanladilar, ozod qildilar va ozodligini mahr qilib nikohlandilar. Madinaga qaytish yoʻlida oddiy xurmo va yogʻdan tayyorlangan «hays» taomi bilan valima berildi. Ayrimlar uning kelib chiqishini pesh qilganda, Rasululloh ﷺ unga: «Ayt: otam Horun, amakim Muso, erim Muhammad», deb javob berishni oʻrgatganlari naql qilinadi. Safiya roziyallohu anho aqli, hilmi va bosiqligi bilan tanildi. Ramazonning oxirgi oʻn kunida Rasululloh ﷺ masjidda eʼtikofda oʻtirganlarida, u kechasi ziyoratga bordi; qaytishida Paygʻambarimiz ﷺ uni kuzatib chiqdilar. Yoʻlda ikki ansoriy uchrab, ular xijolat boʻlib tez oʻtib ketmoqchi boʻlishdi. Paygʻambarimiz ﷺ ularni toʻxtatib: «Shoshilmanglar, bu Safiya bint Huyayy», dedilar va shayton inson tanasida qon kabi yurishini, koʻngillariga biror yomon gumon tushishidan qoʻrqqanlarini aytdilar. Bu hadis tuhmatga yoʻl ochmaslik va gumondan saqlanish borasidagi asosiy dalillardan biri boʻlib qolgan. Undan oʻnga yaqin hadis rivoyat qilingan. Rasululloh ﷺ ning oxirgi kasalliklarida u: «Vallohi, sizning holingiz menda boʻlishini istardim», deb yigʻlagani naql qilinadi. Saxovati va kechirimliligi haqida koʻp naql bor: bir choʻrisi uni Umar roziyallohu anhuga chaqib, shanba kunini hurmat qiladi deganda, u: «Alloh menga shanba oʻrniga jumani bergandan beri uni sevmayman», deb javob bergan va tuhmat qilgan choʻrini jazolash oʻrniga ozod qilib yuborgan. Fitna yillarida u chetda qolmadi: Usmon ibn Affon roziyallohu anhu uyida qamalda qolganida, unga suv va ozuqa yetkazishga urinib, oʻzi ham xavf ostiga tushdi. Umrining oxirini Madinada, ibodat va sadaqa bilan oʻtkazdi; uyi Rasululloh ﷺ ning zavjalari qolgan xonalar qatorida edi. 50 h. (670 m.) yili Muoviya davrida vafot etdi va Baqiʼ qabristoniga dafn qilindi. Vasiyatida oʻz mol-mulkidan yahudiy qarindoshiga ham ulush ajratgani zikr qilinadi — bu uning qarindoshlik haqqini unutmagan xulqiga eng yaxshi dalildir.Сафия бинт Ҳуяйй ибн Ахтаб — Мадинадаги яҳудий Бану Назир қабиласи бошлиғининг қизи. Насаби Ҳорун алайҳиссаломнинг авлодига бориб тақалади, шу боис ўз қавми орасида сарварзода сифатида улуғланарди. Тахминан ҳижратдан ўн йил олдин туғилган. Бану Назир Мадинадан чиқарилгач, оила Хайбарга кўчди; отаси Ҳуяйй эса Хандақ кунлари Бану Қурайзани аҳдни бузишга ундаган ва шу йўлда ҳалок бўлган киши эди. Сафия аввал Саллом ибн Мишкамга, сўнг Кинона ибн ар-Рабиъга турмушга чиққанди. Ривоят қилинишича, Хайбар қамалидан сал олдин у тушида ойнинг ўз бағрига тушганини кўрган ва буни эрига айтганида, эри: «Сен Ҳижоз подшосини — Муҳаммадни орзу қиляпсан», деб юзига урган; ўша изнинг ўрни Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келганда ҳам билиниб турарди. 7 ҳ. (629 м.) йили Хайбар фатҳ бўлганда у йигирма ёшлар чамасида эди ва асирлар орасида турарди. Пайғамбаримиз ﷺ унинг қавми ичидаги ўрнини эътиборга олиб, ўзлари уни танладилар, озод қилдилар ва озодлигини маҳр қилиб никоҳландилар. Мадинага қайтиш йўлида оддий хурмо ва ёғдан тайёрланган «ҳайс» таоми билан валима берилди. Айримлар унинг келиб чиқишини пеш қилганда, Расулуллоҳ ﷺ унга: «Айт: отам Ҳорун, амаким Мусо, эрим Муҳаммад», деб жавоб беришни ўргатганлари нақл қилинади. Сафия розияллоҳу анҳо ақли, ҳилми ва босиқлиги билан танилди. Рамазоннинг охирги ўн кунида Расулуллоҳ ﷺ масжидда эътикофда ўтирганларида, у кечаси зиёратга борди; қайтишида Пайғамбаримиз ﷺ уни кузатиб чиқдилар. Йўлда икки ансорий учраб, улар хижолат бўлиб тез ўтиб кетмоқчи бўлишди. Пайғамбаримиз ﷺ уларни тўхтатиб: «Шошилманглар, бу Сафия бинт Ҳуяйй», дедилар ва шайтон инсон танасида қон каби юришини, кўнгилларига бирор ёмон гумон тушишидан қўрққанларини айтдилар. Бу ҳадис туҳматга йўл очмаслик ва гумондан сақланиш борасидаги асосий далиллардан бири бўлиб қолган. Ундан ўнга яқин ҳадис ривоят қилинган. Расулуллоҳ ﷺ нинг охирги касалликларида у: «Валлоҳи, сизнинг ҳолингиз менда бўлишини истардим», деб йиғлагани нақл қилинади. Саховати ва кечиримлилиги ҳақида кўп нақл бор: бир чўриси уни Умар розияллоҳу анҳуга чақиб, шанба кунини ҳурмат қилади деганда, у: «Аллоҳ менга шанба ўрнига жумани бергандан бери уни севмайман», деб жавоб берган ва туҳмат қилган чўрини жазолаш ўрнига озод қилиб юборган. Фитна йилларида у четда қолмади: Усмон ибн Аффон розияллоҳу анҳу уйида қамалда қолганида, унга сув ва озуқа етказишга уриниб, ўзи ҳам хавф остига тушди. Умрининг охирини Мадинада, ибодат ва садақа билан ўтказди; уйи Расулуллоҳ ﷺ нинг завжалари қолган хоналар қаторида эди. 50 ҳ. (670 м.) йили Муовия даврида вафот этди ва Бақиъ қабристонига дафн қилинди. Васиятида ўз мол-мулкидан яҳудий қариндошига ҳам улуш ажратгани зикр қилинади — бу унинг қариндошлик ҳаққини унутмаган хулқига энг яхши далилдир.

Manba koʻrsatilmagan — umumiy maʼlumot asosidaМанба кўрсатилмаган — умумий маълумот асосида