Saʼid ibn al-Musayyab ibn Hazn, Abu Muhammad, al-Qurashiy
سعيد بن المستب بن حزن، أبو محمد، القرشي
Tobeʼin
at-Tarix al-kabir (al-Buxoriy)ат-Тарих ал-кабир (ал-Бухорий)
Abu Nuaym: toʻqson uchinchi yilda vafot etgan, dedi. Ali Abu Dovuddan, u Shuʼbadan, u Iyos ibn Muoviyadan aytdi: Ibn al-Musayyab menga: «Kimlardansan?» dedi. «Muzaynadanman», dedim. U: «Umar ibn al-Xattob minbarda Nuʼmon ibn Muqarrinning oʻlimini elga xabar qilgan kunni eslayman», dedi. Sulaymon ibn Harb aytdi: Sallom ibn Miskin bizga aytdi, u Imron ibn Abdulloh al-Xuzoiydan, u Ibn al-Musayyabdan: «Ali bilan Usmonning orasini men isloh qildim: Aliga “Amirul-moʻminin” dedim, Usmonga esa “U Alidir” dedim; agar ular aytgan gapni aytishni istaganimda, aytgan boʻlardim». Sulaymon ibn Harb aytdi: Hammod ibn Zayd bizga aytdi, u Gʻaylon ibn Jarirdan, u Ibn al-Musayyabdan: «Ali bilan Usmonning orasini men isloh qildim», dedi. Ubayd aytdi: Yunus xabar berdi, Ibn Ishoq xabar berdi: Makhulning: «Ilm talabida butun yerni kezdim, ammo Ibn al-Musayyabdan bilimliroq kishini uchratmadim», deganini eshitdim. Ibn al-Munzir aytdi: menga Abu Bakr ibn Abu Uvays aytdi, menga Sulaymon aytdi, u Ibn Harmaladan: Ibn al-Musayyabdan eshitdim: «Qirq marta haj qilganman». Ibn Ufayr aytdi: menga Sulaymon ibn Bilol aytdi, u Yahyo ibn Saʼiddan: Ibn al-Musayyab biror fatvo bermas, biror narsa aytmas ediki, «Allohim, meni salomat qil va mendan (oʻzgalarni) salomat qil», demasin. Abu Nuaym aytdi: Misʼar bizga aytdi, u Saʼd ibn Ibrohimdan, u Ibn al-Musayyabdan: «Paygʻambar ﷺ ning, Abu Bakr va Umarning hukmlarini mendan koʻra yaxshiroq biladigan biror kishi qolmadi». Molik aytdi: Abu Bakr ibn Abdurrahmon va Ikrima ibn Abdurrahmon zindonda Ibn al-Musayyabning huzuriga kirdilar — u qattiq kaltaklangan edi — u: «Sizlar oʻz diningiz bilan oʻynaganingizdek, men ham dinim bilan oʻynaydi deb oʻylayapsizlarmi?» dedi.Абу Нуайм: тўқсон учинчи йилда вафот этган, деди. Али Абу Довуддан, у Шуъбадан, у Иёс ибн Муовиядан айтди: Ибн ал-Мусайяб менга: «Кимлардансан?» деди. «Музайнаданман», дедим. У: «Умар ибн ал-Хаттоб минбарда Нуъмон ибн Муқарриннинг ўлимини элга хабар қилган кунни эслайман», деди. Сулаймон ибн Ҳарб айтди: Саллом ибн Мискин бизга айтди, у Имрон ибн Абдуллоҳ ал-Хузоийдан, у Ибн ал-Мусайябдан: «Али билан Усмоннинг орасини мен ислоҳ қилдим: Алига “Амирул-мўминин” дедим, Усмонга эса “У Алидир” дедим; агар улар айтган гапни айтишни истаганимда, айтган бўлардим». Сулаймон ибн Ҳарб айтди: Ҳаммод ибн Зайд бизга айтди, у Ғайлон ибн Жарирдан, у Ибн ал-Мусайябдан: «Али билан Усмоннинг орасини мен ислоҳ қилдим», деди. Убайд айтди: Юнус хабар берди, Ибн Исҳоқ хабар берди: Макҳулнинг: «Илм талабида бутун ерни кездим, аммо Ибн ал-Мусайябдан билимлироқ кишини учратмадим», деганини эшитдим. Ибн ал-Мунзир айтди: менга Абу Бакр ибн Абу Увайс айтди, менга Сулаймон айтди, у Ибн Ҳармаладан: Ибн ал-Мусайябдан эшитдим: «Қирқ марта ҳаж қилганман». Ибн Уфайр айтди: менга Сулаймон ибн Билол айтди, у Яҳё ибн Саъиддан: Ибн ал-Мусайяб бирор фатво бермас, бирор нарса айтмас эдики, «Аллоҳим, мени саломат қил ва мендан (ўзгаларни) саломат қил», демасин. Абу Нуайм айтди: Мисъар бизга айтди, у Саъд ибн Иброҳимдан, у Ибн ал-Мусайябдан: «Пайғамбар ﷺ нинг, Абу Бакр ва Умарнинг ҳукмларини мендан кўра яхшироқ биладиган бирор киши қолмади». Молик айтди: Абу Бакр ибн Абдурраҳмон ва Икрима ибн Абдурраҳмон зиндонда Ибн ал-Мусайябнинг ҳузурига кирдилар — у қаттиқ калтакланган эди — у: «Сизлар ўз динингиз билан ўйнаганингиздек, мен ҳам диним билан ўйнайди деб ўйлаяпсизларми?» деди.
Manba: at-Tarix al-kabir (al-Buxoriy), j. 4, b. 516Манба: ат-Тарих ал-кабир (ал-Бухорий), ж. 4, б. 516
al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir)ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир)
Uyiga va qorniga kiradigan narsada odamlarning eng vorasi, dunyoning ortiqchasi va keraksiz gapda esa eng zohidi edi. Kasal yotganda bir kishi kelib hadis soʻraganda oʻtirib hadis aytdi va yana yonboshladi; «Oʻzingizni qiynamasangiz boʻlardi», deyilganda: «Rasululloh ﷺ dan yonboshlagan holda hadis aytishni yoqtirmadim», dedi. Mavlosi Burd: «Qirq yildan buyon namozga azon aytilganda Saʼid masjidda boʻlmagan payti yoʻq», degan. Qizini — Alloh kitobini va Rasululloh ﷺ ning sunnatini yaxshi biladigan, odobli ayolni — ikki dirhamga kambagʻal Kasir ibn Abu Vadaaga nikohlab berdi va unga besh ming (baʼzi rivoyatda yigirma ming) yuborib: «Shuni sarfla», dedi; Abdulmalik esa uni oʻgʻli Validga sovchi qoʻygan edi, u bermagandi. Validga bayʼat Madinaga kelganda uning noibi Hishom ibn Ismoil uni kaltakladi, Madina boʻylab aylantirdi va qilich koʻrsatdi — u baribir bayʼat qilmadi; koʻcha-koʻyda uni koʻrgan bir ayol: «Ey Saʼid, bu qanday xorlik?» deganda: «Biz xorlikdan aynan sen koʻrayotgan narsaga qochdik», dedi. Savdo qiladigan moli haqida: «Allohim, buni baxillikdan yoki dunyoga muhabbatdan ushlab turmaganimni bilasan; Marvon oʻgʻillari oldida yuzimni saqlash, qarindoshlik rishtasini ulash, undagi haqlarni ado etish, beva, faqir, miskin, yetim va qoʻshniga qaytish uchun ushlayman», der edi.Уйига ва қорнига кирадиган нарсада одамларнинг энг вораси, дунёнинг ортиқчаси ва кераксиз гапда эса энг зоҳиди эди. Касал ётганда бир киши келиб ҳадис сўраганда ўтириб ҳадис айтди ва яна ёнбошлади; «Ўзингизни қийнамасангиз бўларди», дейилганда: «Расулуллоҳ ﷺ дан ёнбошлаган ҳолда ҳадис айтишни ёқтирмадим», деди. Мавлоси Бурд: «Қирқ йилдан буён намозга азон айтилганда Саъид масжидда бўлмаган пайти йўқ», деган. Қизини — Аллоҳ китобини ва Расулуллоҳ ﷺ нинг суннатини яхши биладиган, одобли аёлни — икки дирҳамга камбағал Касир ибн Абу Вадаага никоҳлаб берди ва унга беш минг (баъзи ривоятда йигирма минг) юбориб: «Шуни сарфла», деди; Абдулмалик эса уни ўғли Валидга совчи қўйган эди, у бермаганди. Валидга байъат Мадинага келганда унинг ноиби Ҳишом ибн Исмоил уни калтаклади, Мадина бўйлаб айлантирди ва қилич кўрсатди — у барибир байъат қилмади; кўча-кўйда уни кўрган бир аёл: «Эй Саъид, бу қандай хорлик?» деганда: «Биз хорликдан айнан сен кўраётган нарсага қочдик», деди. Савдо қиладиган моли ҳақида: «Аллоҳим, буни бахилликдан ёки дунёга муҳаббатдан ушлаб турмаганимни биласан; Марвон ўғиллари олдида юзимни сақлаш, қариндошлик риштасини улаш, ундаги ҳақларни адо этиш, бева, фақир, мискин, етим ва қўшнига қайтиш учун ушлайман», дер эди.
Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 4485Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 4485