Saʼid ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Saʼd ibn Abu Bakr al-Maqdisiy al-Hanafiy, Ibn ad-Dayriy nomi bilan mashhur
Muhaddis
al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)
Qohirada yashagan; nisbasi ad-Dayr degan joyga yoki Bayt al-Maqdisdagi bir dayrga. Rajab oyining oʻn toʻqqizinchi, seshanba kuni tugʻilgan; kichikligida Qurʼonni, «Muxtasar Ibn al-Hojib al-asliy»ni va Iyozning «al-Mashoriq»ini yod olgan — tez yodlaydigan, haddan tashqari zukko edi. Ilmga berilib, fiqhni otasidan, al-Kamol as-Sarihiydan, Ibn an-Naqibdan, ash-Shams ibn al-Xatibdan, al-Muhibb al-Fosiydan va koʻp jamoadan bir necha fanda oʻrgangan; fiqhda shu qadar mohir boʻlganki, unda murojaat qilinadigan kishiga aylangan va boshqa fanlarda ham ishtirok etgan. Hanafiylar qoziligini egallab, podshohlar, vazirlar va amirlar nazdida ulugʻlangan; qozilik Ibn al-Humom, al-Amin va al-Aqsaroiyga taklif qilinganda ular «u borligida buni uddalay olmaymiz» deb rad etishgan. Xalq undan foyda koʻrgan, shogirdlari koʻpaygan, kattalar uning huzurida oʻtirishdan faxrlanishgan, har mazhab ahli undan olgan va barcha oʻlkalardan unga fatvo uchun murojaat qilingan. Asarlari: «Sharh Aqoid an-Nasafiy», «al-Kavokib an-nayyirot fi vusul savob at-toat ilal-amvot», «as-Sihom al-moriqa fi kabid az-zanodiqa», tuhmat sababli hibs qilish haqidagi bir juzlik fatvo, farishtalar uxlaydimi-yoʻqmi va sheʼrning man etilishi faqat Paygʻambarimizga xosmi yoki barcha paygʻambarlarga umumiymi degan masalalar haqidagi risola; as-Sarujiyning «al-Hidoya» sharhini toʻldirishga kirishib, undan bir necha jild yozgan. Sheʼri ham bor. Jaloli bilan davom etib, 867-yil rabiʼul-oxirining toʻqqizinchisida vafot etgan; Alloh oʻlimidan bir oy oldin uni qozilikdan ozod qilib ikrom qilgan.Қоҳирада яшаган; нисбаси ад-Дайр деган жойга ёки Байт ал-Мақдисдаги бир дайрга. Ражаб ойининг ўн тўққизинчи, сешанба куни туғилган; кичиклигида Қуръонни, «Мухтасар Ибн ал-Ҳожиб ал-аслий»ни ва Иёзнинг «ал-Машориқ»ини ёд олган — тез ёдлайдиган, ҳаддан ташқари зукко эди. Илмга берилиб, фиқҳни отасидан, ал-Камол ас-Сариҳийдан, Ибн ан-Нақибдан, аш-Шамс ибн ал-Хатибдан, ал-Муҳибб ал-Фосийдан ва кўп жамоадан бир неча фанда ўрганган; фиқҳда шу қадар моҳир бўлганки, унда мурожаат қилинадиган кишига айланган ва бошқа фанларда ҳам иштирок этган. Ҳанафийлар қозилигини эгаллаб, подшоҳлар, вазирлар ва амирлар наздида улуғланган; қозилик Ибн ал-Ҳумом, ал-Амин ва ал-Ақсароийга таклиф қилинганда улар «у борлигида буни уддалай олмаймиз» деб рад этишган. Халқ ундан фойда кўрган, шогирдлари кўпайган, катталар унинг ҳузурида ўтиришдан фахрланишган, ҳар мазҳаб аҳли ундан олган ва барча ўлкалардан унга фатво учун мурожаат қилинган. Асарлари: «Шарҳ Ақоид ан-Насафий», «ал-Кавокиб ан-наййирот фи вусул савоб ат-тоат илал-амвот», «ас-Сиҳом ал-мориқа фи кабид аз-занодиқа», туҳмат сабабли ҳибс қилиш ҳақидаги бир жузлик фатво, фаришталар ухлайдими-йўқми ва шеърнинг ман этилиши фақат Пайғамбаримизга хосми ёки барча пайғамбарларга умумийми деган масалалар ҳақидаги рисола; ас-Саружийнинг «ал-Ҳидоя» шарҳини тўлдиришга киришиб, ундан бир неча жилд ёзган. Шеъри ҳам бор. Жалоли билан давом этиб, 867-йил рабиъул-охирининг тўққизинчисида вафот этган; Аллоҳ ўлимидан бир ой олдин уни қозиликдан озод қилиб икром қилган.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0
al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)
Nisbasi ad-Dayr deb ataladigan joyga yoki Baytul-maqdisdagi bir dayrga; matnda tugʻilgani rajab oyining oʻn toʻqqizinchi, seshanba kuni deb keltiriladi. Kichikligida Qurʼonni, Ibn al-Hojibning usulga oid muxtasarini va Iyozning «al-Mashoriq»ini yod olgan; yodlashga tez, zehni oʻta oʻtkir edi va ilmga berilgan. Fiqhni otasidan, al-Kamol ibn al-Bobodan, Ibn an-Naqibdan, ash-Shams ibn al-Xatibdan, al-Muhibb al-Fosiydan va koʻp jamoadan bir necha fanda oʻrgangan. Fiqhda shu qadar yetuk boʻlganki, unda murojaat qilinadigan zotga aylangan; boshqa fanlarda ham ulushi bor edi va hanafiylarning qoziligini egallab, podshohlar, vazirlar va amirlar oldida ulugʻlangan. Qozilik Ibn al-Humomga va al-Amin al-Aqsaroiyga taklif qilinganda ikkovi rad etib: «U bor ekan, bunga qodir emasmiz», deyishgan. Odamlar undan foyda olgan, shogirdlari koʻpaygan, ulugʻlar uning huzurida oʻtirishdan faxrlanardi; har mazhab ahli undan ilm olgan va butun oʻlkalardan unga fatvo soʻrab murojaat qilingan. Asarlaridan «Sharh Aqoid an-Nasafiy», «al-Kavokib an-nayyirot fi vusul savob at-toʼa ilal-amvot», «as-Sihom al-moriqa fi kabid az-zanodiqa», tuhmat sababli hibsga olish haqidagi bir juzlik fatvosi hamda farishtalar uxlaydimi-yoʻqmi va sheʼrning man qilinishi faqat bizning Paygʻambarimizga xosmi yoxud barcha paygʻambarlarga umumiymi degan masalalar haqidagi risolasi bor; as-Surujiyning «al-Hidoya» sharhini toʻldirishga kirishib, undan bir necha jild yozgan. Nazmi ham bor. Ulugʻligi bilan turib, rabiul-oxir oyining toʻqqizinchi kunida vafot etgan; Alloh unga oʻlimidan bir oy oldin qozilikdan ozod boʻlish ikromini qilgan.Нисбаси ад-Дайр деб аталадиган жойга ёки Байтул-мақдисдаги бир дайрга; матнда туғилгани ражаб ойининг ўн тўққизинчи, сешанба куни деб келтирилади. Кичиклигида Қуръонни, Ибн ал-Ҳожибнинг усулга оид мухтасарини ва Иёзнинг «ал-Машориқ»ини ёд олган; ёдлашга тез, зеҳни ўта ўткир эди ва илмга берилган. Фиқҳни отасидан, ал-Камол ибн ал-Бободан, Ибн ан-Нақибдан, аш-Шамс ибн ал-Хатибдан, ал-Муҳибб ал-Фосийдан ва кўп жамоадан бир неча фанда ўрганган. Фиқҳда шу қадар етук бўлганки, унда мурожаат қилинадиган зотга айланган; бошқа фанларда ҳам улуши бор эди ва ҳанафийларнинг қозилигини эгаллаб, подшоҳлар, вазирлар ва амирлар олдида улуғланган. Қозилик Ибн ал-Ҳумомга ва ал-Амин ал-Ақсароийга таклиф қилинганда иккови рад этиб: «У бор экан, бунга қодир эмасмиз», дейишган. Одамлар ундан фойда олган, шогирдлари кўпайган, улуғлар унинг ҳузурида ўтиришдан фахрланарди; ҳар мазҳаб аҳли ундан илм олган ва бутун ўлкалардан унга фатво сўраб мурожаат қилинган. Асарларидан «Шарҳ Ақоид ан-Насафий», «ал-Кавокиб ан-наййирот фи вусул савоб ат-тўа илал-амвот», «ас-Сиҳом ал-мориқа фи кабид аз-занодиқа», туҳмат сабабли ҳибсга олиш ҳақидаги бир жузлик фатвоси ҳамда фаришталар ухлайдими-йўқми ва шеърнинг ман қилиниши фақат бизнинг Пайғамбаримизга хосми ёхуд барча пайғамбарларга умумийми деган масалалар ҳақидаги рисоласи бор; ас-Суружийнинг «ал-Ҳидоя» шарҳини тўлдиришга киришиб, ундан бир неча жилд ёзган. Назми ҳам бор. Улуғлиги билан туриб, рабиул-охир ойининг тўққизинчи кунида вафот этган; Аллоҳ унга ўлимидан бир ой олдин қозиликдан озод бўлиш икромини қилган.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 264Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 264