Salama ibn al-Akva'
سلمة بن الأكوع
Sahobiy
Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy)Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий)
U Salama ibn Amr ibn al-Akvaʼdir; al-Akvaʼning ismi Sinon ibn Abdulloh. Kunyasi Abu Omir va Abu Muslim, Abu Iyos ham deyiladi; al-Aslamiy al-Hijoziy al-Madaniy. Aytilishicha, u Muʼta gʻazotida qatnashgan va Baytur-Rizvon ahlidan edi. Bir necha hadis rivoyat qilgan. Undan oʻgʻli Iyos, mavlosi Yazid ibn Abu Ubayd, Abdurrahmon ibn Abdulloh ibn Kaʼb, Abu Salama ibn Abdurrahmon, Hasan ibn Muhammad ibn al-Hanafiya va Yazid ibn Xusayfa hadis rivoyat qilganlar. Mavlosi Yazid aytadi: «Salamani soqolini sargʻish rangga boʻyaganini koʻrdim. Uning: “Men Rasulullohga ﷺ oʻlim ustiga bayʼat berdim va u zot bilan birga yetti gʻazotda qatnashdim”, deganini eshitdim». Ikrima ibn Ammor Iyos orqali otasidan rivoyat qiladi: «Abu Bakr Siddiq bilan birga Havozin ustiga tunda hujum qildik; oʻsha kechada oʻz qoʻlim bilan yetti xonadon ahlini oʻldirdim». Yana Iyosdan otasi soʻzlab beradi: Abdurrahmon ibn Uyayna Paygʻambar ﷺ ning tuyalariga bosqin qilib, choʻponni oʻldirib, tuyalarni haydab ketganida, u Rabohni Talhaning oti bilan Rasulullohga ﷺ xabar berish uchun joʻnatdi, oʻzi esa tepalikka chiqib uch marta «Yo sabohah!» deb hayqirdi va qavmning ketidan tushib, ularni oʻqqa tuta boshladi: «Ana ibnul-Akvaʼ, bugun past nasablarning kunidir», der edi. Toʻsiqlar torayganda togʻga chiqib, ularni tosh bilan urdi va Paygʻambar ﷺ ning tuyalaridan hech nima qolmaguncha hammasini qaytarib oldi. Ular oʻttizdan ortiq nayza va oʻttizdan ortiq ridoni tashlab qochdilar. Uyayna ibn Badr ularga madad boʻlib yetib keldi; Axram al-Asadiy, Abu Qatoda va Miqdod boshchiligidagi otliqlar yetib kelgach, mushriklar qochdi. Axram shahidlikni istab jangga kirdi va Abdurrahmon uni oʻldirdi, soʻng Abu Qatoda Abdurrahmonni oʻldirdi. Ertasiga Rasululloh ﷺ: «Otliqlarimizning yaxshisi Abu Qatoda, piyodalarimizning yaxshisi Salamadir», dedilar va unga piyoda hamda otliq ulushini birdek berdilar, soʻng Madinaga qaytishda oʻz ortlariga — Azboʼga mindirdilar. Bu hadisni Muslim uzun holda keltirgan. Abdurrahmon ibn Razin aytadi: «Rabazada Salama ibn al-Akvaʼning oldiga bordik; u bizga tuyaning tovoniday kelgan yoʻgʻon qoʻlini chiqarib: “Shu qoʻlim bilan Rasulullohga ﷺ bayʼat berganman”, dedi. Biz uning qoʻlidan tutib oʻpdik». Iyos otasidan: «Rasululloh ﷺ meni bir necha bor ortlariga mindirdilar, bir necha bor yuzimni siladilar va qoʻlimdagi barmoqlar sonicha men uchun istigʻfor aytdilar». Yazid ibn Abu Ubayd naql qiladi: u Paygʻambardan ﷺ badaviylar orasiga chiqishga izn soʻradi, u zot izn berdilar. Ziyod ibn Minodan: Ibn Abbos, Abu Hurayra, Jobir, Rofiʼ ibn Xadij va Salama ibn al-Akvaʼ oʻzlariga oʻxshaganlar bilan birga Usmon vafotidan to oʻlimlarigacha Madinada fatvo berib, hadis aytib turdilar. Hasan ibn Muhammad ibn al-Hanafiya: «Bizni Salama ibn al-Akvaʼning oldiga olib bor, undan soʻraylik, chunki u Paygʻambar ﷺ ning solih sahobalaridandir», degan; ular yoʻlga chiqqanda uni yetakchisi yetaklab kelayotgan ekan — koʻzi ojiz boʻlib qolgandi. Yazid ibn Abu Ubayd aytadi: Usmon oʻldirilgach, Salama Rabazaga chiqib ketdi, u yerda uylandi va farzandlar koʻrdi; vafotidan bir necha kecha oldin Madinaga tushdi. Voqidiy va bir jamoat: «U 74 h. yilda vafot etgan», deydilar. Zahabiy aytadi: u toʻqson yoshlarga kirganlardan edi, hadisi «Sahihul-Buxoriy»ning oliy isnodlaridandir.У Салама ибн Амр ибн ал-Акваъдир; ал-Акваънинг исми Синон ибн Абдуллоҳ. Куняси Абу Омир ва Абу Муслим, Абу Иёс ҳам дейилади; ал-Асламий ал-Ҳижозий ал-Маданий. Айтилишича, у Муъта ғазотида қатнашган ва Байтур-Ризвон аҳлидан эди. Бир неча ҳадис ривоят қилган. Ундан ўғли Иёс, мавлоси Язид ибн Абу Убайд, Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Каъб, Абу Салама ибн Абдурраҳмон, Ҳасан ибн Муҳаммад ибн ал-Ҳанафия ва Язид ибн Хусайфа ҳадис ривоят қилганлар. Мавлоси Язид айтади: «Саламани соқолини сарғиш рангга бўяганини кўрдим. Унинг: “Мен Расулуллоҳга ﷺ ўлим устига байъат бердим ва у зот билан бирга етти ғазотда қатнашдим”, деганини эшитдим». Икрима ибн Аммор Иёс орқали отасидан ривоят қилади: «Абу Бакр Сиддиқ билан бирга Ҳавозин устига тунда ҳужум қилдик; ўша кечада ўз қўлим билан етти хонадон аҳлини ўлдирдим». Яна Иёсдан отаси сўзлаб беради: Абдурраҳмон ибн Уяйна Пайғамбар ﷺ нинг туяларига босқин қилиб, чўпонни ўлдириб, туяларни ҳайдаб кетганида, у Рабоҳни Талҳанинг оти билан Расулуллоҳга ﷺ хабар бериш учун жўнатди, ўзи эса тепаликка чиқиб уч марта «Ё сабоҳаҳ!» деб ҳайқирди ва қавмнинг кетидан тушиб, уларни ўққа тута бошлади: «Ана ибнул-Акваъ, бугун паст насабларнинг кунидир», дер эди. Тўсиқлар торайганда тоғга чиқиб, уларни тош билан урди ва Пайғамбар ﷺ нинг туяларидан ҳеч нима қолмагунча ҳаммасини қайтариб олди. Улар ўттиздан ортиқ найза ва ўттиздан ортиқ ридони ташлаб қочдилар. Уяйна ибн Бадр уларга мадад бўлиб етиб келди; Ахрам ал-Асадий, Абу Қатода ва Миқдод бошчилигидаги отлиқлар етиб келгач, мушриклар қочди. Ахрам шаҳидликни истаб жангга кирди ва Абдурраҳмон уни ўлдирди, сўнг Абу Қатода Абдурраҳмонни ўлдирди. Эртасига Расулуллоҳ ﷺ: «Отлиқларимизнинг яхшиси Абу Қатода, пиёдаларимизнинг яхшиси Саламадир», дедилар ва унга пиёда ҳамда отлиқ улушини бирдек бердилар, сўнг Мадинага қайтишда ўз ортларига — Азбўга миндирдилар. Бу ҳадисни Муслим узун ҳолда келтирган. Абдурраҳмон ибн Разин айтади: «Рабазада Салама ибн ал-Акваънинг олдига бордик; у бизга туянинг товонидай келган йўғон қўлини чиқариб: “Шу қўлим билан Расулуллоҳга ﷺ байъат берганман”, деди. Биз унинг қўлидан тутиб ўпдик». Иёс отасидан: «Расулуллоҳ ﷺ мени бир неча бор ортларига миндирдилар, бир неча бор юзимни силадилар ва қўлимдаги бармоқлар сонича мен учун истиғфор айтдилар». Язид ибн Абу Убайд нақл қилади: у Пайғамбардан ﷺ бадавийлар орасига чиқишга изн сўради, у зот изн бердилар. Зиёд ибн Минодан: Ибн Аббос, Абу Ҳурайра, Жобир, Рофиъ ибн Хадиж ва Салама ибн ал-Акваъ ўзларига ўхшаганлар билан бирга Усмон вафотидан то ўлимларигача Мадинада фатво бериб, ҳадис айтиб турдилар. Ҳасан ибн Муҳаммад ибн ал-Ҳанафия: «Бизни Салама ибн ал-Акваънинг олдига олиб бор, ундан сўрайлик, чунки у Пайғамбар ﷺ нинг солиҳ саҳобаларидандир», деган; улар йўлга чиққанда уни етакчиси етаклаб келаётган экан — кўзи ожиз бўлиб қолганди. Язид ибн Абу Убайд айтади: Усмон ўлдирилгач, Салама Рабазага чиқиб кетди, у ерда уйланди ва фарзандлар кўрди; вафотидан бир неча кеча олдин Мадинага тушди. Воқидий ва бир жамоат: «У 74 ҳ. йилда вафот этган», дейдилар. Заҳабий айтади: у тўқсон ёшларга кирганлардан эди, ҳадиси «Саҳиҳул-Бухорий»нинг олий иснодларидандир.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 7, b. 326Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 7, б. 326
al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir)ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир)
Salama ibn al-Akvaʼ ibn Amr ibn Sinon al-Ansoriy — daraxt ostida bayʼat qilganlardan biri. Sahobalarning otliq bahodirlaridan va olimlaridan boʻlib, Madinada fatvo berardi; Nabiy ﷺ hayotliklarida ham, keyin ham mashhur janglarda qatnashgan. Madinada, yetmish yoshdan oshib vafot etdi.Салама ибн ал-Акваъ ибн Амр ибн Синон ал-Ансорий — дарахт остида байъат қилганлардан бири. Саҳобаларнинг отлиқ баҳодирларидан ва олимларидан бўлиб, Мадинада фатво берарди; Набий ﷺ ҳаётликларида ҳам, кейин ҳам машҳур жангларда қатнашган. Мадинада, етмиш ёшдан ошиб вафот этди.
Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 4347Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 4347