Saloh ibn Ahmad ibn Mahdiy al-Muʼayyadiy

Zamonaning ajoyibotlaridan biri edi: butun umri yigirma toʻqqiz yil boʻlsa-da, har bir fandan salmoqli ulush olgan va adabda uzoq umr koʻrganlar yeta olmaydigan jarangdor qasidalar bitgan. Shu qisqa umrida foydali asarlar yozgan: «Sharh shavohid an-nahv», al-Abbosiyning «at-Talxis» shohidlariga sharhining muxtasari, «al-Fusul»ga toʻla sharh va «al-Hidoya» sharhi — buning xutbasini tugatib, bir jild yozib ulgurgan; bundan tashqari butunlay yorqin, yangi maʼnolarga toʻla sheʼr devoni bor. Shu fazilatlar bilan birga turklarga qarshi mujohid edi: Imom al-Qosimning oʻgʻillari al-Hasan va al-Husayn bilan birga Sanʼoni qamal qilgan, joyi al-Jirofda boʻlib, har kuni rumlarga hujum uyushtirardi; Abu Arish shahrini fath qilgan, bir necha tomonga gʻazot qilgan va barcha urushlarida gʻolib kelgan. Majlisi ulamolar, adiblar va fazl ahli bilan toʻla edi. Qozi Ahmad ibn Solih «Matlaʼ al-budur»da uni Saʼdada oʻttiz besh chogʻli otliq bilan sayrga chiqqanida koʻrganini, yoʻlda bir-biriga adabiy parchalar va sheʼr oʻqib borishganini yozadi va safarga chiqqanida birinchi boʻlib kitob chodiri tikilishini, u darrov kirib kitoblarni yoyishini, boshqa chodirlarni xizmatkorlar tiklashini, kechasini butunlay ilm bilan oʻtkazib, yozib-tuzatib chiqishini eslaydi. Shu ulugʻligi bilan ashoblari va kotiblariga adabiy latifalar va sehrli baytlar bilan muomala qilardi — jumladan Sayyid allomo al-Hasan ibn Ahmad al-Jalolga yozgan baytlari va uning javobi keltiriladi. Bir ming qirq sakkizinchi yilda, Jabal Rozihdagi Gʻumor qalʼasida vafot etgan va Sayyid Ahmad ibn Luqmon hamda Sayyid Ahmad ibn al-Mahdiy dafn etilgan gumbazga qoʻyilgan; zamonasining bir jamoa shoirlari unga marsiya aytgan.Замонанинг ажойиботларидан бири эди: бутун умри йигирма тўққиз йил бўлса-да, ҳар бир фандан салмоқли улуш олган ва адабда узоқ умр кўрганлар ета олмайдиган жарангдор қасидалар битган. Шу қисқа умрида фойдали асарлар ёзган: «Шарҳ шавоҳид ан-наҳв», ал-Аббосийнинг «ат-Талхис» шоҳидларига шарҳининг мухтасари, «ал-Фусул»га тўла шарҳ ва «ал-Ҳидоя» шарҳи — бунинг хутбасини тугатиб, бир жилд ёзиб улгурган; бундан ташқари бутунлай ёрқин, янги маъноларга тўла шеър девони бор. Шу фазилатлар билан бирга туркларга қарши мужоҳид эди: Имом ал-Қосимнинг ўғиллари ал-Ҳасан ва ал-Ҳусайн билан бирга Санъони қамал қилган, жойи ал-Жирофда бўлиб, ҳар куни румларга ҳужум уюштирарди; Абу Ариш шаҳрини фатҳ қилган, бир неча томонга ғазот қилган ва барча урушларида ғолиб келган. Мажлиси уламолар, адиблар ва фазл аҳли билан тўла эди. Қози Аҳмад ибн Солиҳ «Матлаъ ал-будур»да уни Саъдада ўттиз беш чоғли отлиқ билан сайрга чиққанида кўрганини, йўлда бир-бирига адабий парчалар ва шеър ўқиб боришганини ёзади ва сафарга чиққанида биринчи бўлиб китоб чодири тикилишини, у дарров кириб китобларни ёйишини, бошқа чодирларни хизматкорлар тиклашини, кечасини бутунлай илм билан ўтказиб, ёзиб-тузатиб чиқишини эслайди. Шу улуғлиги билан ашоблари ва котибларига адабий латифалар ва сеҳрли байтлар билан муомала қиларди — жумладан Саййид алломо ал-Ҳасан ибн Аҳмад ал-Жалолга ёзган байтлари ва унинг жавоби келтирилади. Бир минг қирқ саккизинчи йилда, Жабал Розиҳдаги Ғумор қалъасида вафот этган ва Саййид Аҳмад ибн Луқмон ҳамда Саййид Аҳмад ибн ал-Маҳдий дафн этилган гумбазга қўйилган; замонасининг бир жамоа шоирлари унга марсия айтган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 293Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 293