Salohuddin ibn Muhammad Saʼid al-Qosimiy
Muhaddis
Tabib va adib, Suriyadagi arab milliy ongining ilk namoyandalaridan. Damashqda tugʻilib oʻqigan va 1332-hijriy (1914) yili uning tibbiyot maktabini tugatgan. Turk, fors va fransuz tillarini yaxshi bilgan; arab adabini akasi — Shom allomasi shayx Jamoluddin al-Qosimiy qoʻlida oʻrgangan. 1324-hijriy (1906) yili Damashqda «Jamʼiyyat an-nahza al-arabiyya»ni tuzishda qatnashgan — bu turklar davridagi uygʻonish boshida oʻz turidan bizga maʼlum eng qadimgisidir — va yigirma yoshga ham kirmay unga kotib-sirdosh etib saylangan. Yozgan, xutba oʻqigan, maʼruza qilgan va yomon boʻlmagan sheʼr aytgan; oʻzi atagan «arab masalasi» va «millatlar mabdai»ni koʻtarishga chaqirgan ilk daʼvatchilardan boʻlgan. 1909-yili Damashq aʼyonlari hayʼati bilan konstitutsiyaviy boshqaruv bilan tabriklash uchun Istanbulga borib, safari haqida 12 maqola va «al-Manfalutiy va kitobuhu an-Nazarot» haqida olti maqola eʼlon qilgan; 1911-yili sionizm xavfidan ogohlantirgan va 1913-yili Damashqdan Madinaga qilgan safari haqida toʻrt maqola yozgan. Hijozning baʼzi shaharlarida tabiblik qilib, vafot etgan va Toifda dafn qilingan. Yozganlaridan qolgani «ad-Duktur Salohuddin al-Qosimiy, osoruhu, safahot min torix an-nahza al-arabiyya fi avoil al-qarn al-ishrin» kitobida toʻplangan.Табиб ва адиб, Суриядаги араб миллий онгининг илк намояндаларидан. Дамашқда туғилиб ўқиган ва 1332-ҳижрий (1914) йили унинг тиббиёт мактабини тугатган. Турк, форс ва франсуз тилларини яхши билган; араб адабини акаси — Шом алломаси шайх Жамолуддин ал-Қосимий қўлида ўрганган. 1324-ҳижрий (1906) йили Дамашқда «Жамъийят ан-наҳза ал-арабийя»ни тузишда қатнашган — бу турклар давридаги уйғониш бошида ўз туридан бизга маълум энг қадимгисидир — ва йигирма ёшга ҳам кирмай унга котиб-сирдош этиб сайланган. Ёзган, хутба ўқиган, маъруза қилган ва ёмон бўлмаган шеър айтган; ўзи атаган «араб масаласи» ва «миллатлар мабдаи»ни кўтаришга чақирган илк даъватчилардан бўлган. 1909-йили Дамашқ аъёнлари ҳайъати билан конституциявий бошқарув билан табриклаш учун Истанбулга бориб, сафари ҳақида 12 мақола ва «ал-Манфалутий ва китобуҳу ан-Назарот» ҳақида олти мақола эълон қилган; 1911-йили сионизм хавфидан огоҳлантирган ва 1913-йили Дамашқдан Мадинага қилган сафари ҳақида тўрт мақола ёзган. Ҳижознинг баъзи шаҳарларида табиблик қилиб, вафот этган ва Тоифда дафн қилинган. Ёзганларидан қолгани «ад-Дуктур Салоҳуддин ал-Қосимий, осоруҳу, сафаҳот мин торих ан-наҳза ал-арабийя фи авоил ал-қарн ал-ишрин» китобида тўпланган.
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 3, b. 208Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 3, б. 208