Salor at-Tatariy al-Mansuriy
Muhaddis
al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)
as-Solih Ali ibn Qalovunning mamluklaridan edi; u oʻlgach oʻgʻlining, soʻng al-Ashrafning xoslaridan boʻlgan. an-Nosir nomidan oʻn yildan ortiq podshohlikda noiblik qilgan; an-Nosirni olib kelish uchun Kerakka yuborilganda u unga ishonib, birga ketgan va saltanatga qaytgach uni hammadan ustun qoʻygan — ish uning va Baybarsning qoʻlida boʻlgan. Iqtaʼlari qirq tablxonaga yetgani aytiladi va avom orasida kunlik daromadi yuz ming dirham degan gap tarqalgan. U bilan Baybars mamlakatga gʻolib boʻlgach, an-Nosir gʻazablanib Kerakka ketgan va oʻzini saltanatdan chetlatgan; Salorning sultonligiga kelishilgan boʻlsa-da, u qatʼiy rad etgan, shunda Baybars sulton boʻlgan va u noiblikda qolgan. Keyin Baybarsning hoshiyasi uni qamashga qistayotganini eshitib, oʻzini kasalga solgan; Baybarsning ishi buzilib an-Nosir saltanatga qaytgach, undan ash-Shavbak valiyligini soʻragan va bu berilgan. Soʻng an-Nosir uning mamluklarini qamab, oʻzini chaqirtirgan; unga Hijozga yoki tatarlar tomon qochish maslahat berilgan boʻlsa-da, qilmagan va an-Nosirning oldiga kelgan — u 715-yil rabiʼul-avvalining oxirida uni qamab, ovqatdan man qilib, ochlikdan oʻldirgan. al-Jazariy aytishicha, undan uch yuz million dinor topilgan; az-Zahabiy buni uzoq koʻrib: «Bu miqdor besh ming xachir yuki boʻladi va katta sultonlarning hech biridan bunday eshitilmagan, ustiga bu javohir, taqinchoq, ot va qurol-yarogʻdan tashqari», degan. Zamon ajablanarlisi shuki, oʻlgan yili gʻallasidan olti yuz ming irdab kirim boʻlgan-u, oʻzi ochlikdan oʻlgan. Karamda mishmish edi: birovga ming dinor va toʻrt ming irdab, boshqasiga toʻrt ming irdab va ming bosh qoʻy bergan. Shijoat va chavandozlikda mashhur boʻlib, otga minsa, uning ustida qimirlamas edi.ас-Солиҳ Али ибн Қаловуннинг мамлукларидан эди; у ўлгач ўғлининг, сўнг ал-Ашрафнинг хосларидан бўлган. ан-Носир номидан ўн йилдан ортиқ подшоҳликда ноиблик қилган; ан-Носирни олиб келиш учун Керакка юборилганда у унга ишониб, бирга кетган ва салтанатга қайтгач уни ҳаммадан устун қўйган — иш унинг ва Байбарснинг қўлида бўлган. Иқтаълари қирқ таблхонага етгани айтилади ва авом орасида кунлик даромади юз минг дирҳам деган гап тарқалган. У билан Байбарс мамлакатга ғолиб бўлгач, ан-Носир ғазабланиб Керакка кетган ва ўзини салтанатдан четлатган; Салорнинг султонлигига келишилган бўлса-да, у қатъий рад этган, шунда Байбарс султон бўлган ва у ноибликда қолган. Кейин Байбарснинг ҳошияси уни қамашга қистаётганини эшитиб, ўзини касалга солган; Байбарснинг иши бузилиб ан-Носир салтанатга қайтгач, ундан аш-Шавбак валийлигини сўраган ва бу берилган. Сўнг ан-Носир унинг мамлукларини қамаб, ўзини чақиртирган; унга Ҳижозга ёки татарлар томон қочиш маслаҳат берилган бўлса-да, қилмаган ва ан-Носирнинг олдига келган — у 715-йил рабиъул-аввалининг охирида уни қамаб, овқатдан ман қилиб, очликдан ўлдирган. ал-Жазарий айтишича, ундан уч юз миллион динор топилган; аз-Заҳабий буни узоқ кўриб: «Бу миқдор беш минг хачир юки бўлади ва катта султонларнинг ҳеч биридан бундай эшитилмаган, устига бу жавоҳир, тақинчоқ, от ва қурол-яроғдан ташқари», деган. Замон ажабланарлиси шуки, ўлган йили ғалласидан олти юз минг ирдаб кирим бўлган-у, ўзи очликдан ўлган. Карамда мишмиш эди: бировга минг динор ва тўрт минг ирдаб, бошқасига тўрт минг ирдаб ва минг бош қўй берган. Шижоат ва чавандозликда машҳур бўлиб, отга минса, унинг устида қимирламас эди.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0
al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)
As-Solih Aliy ibn Qalovunning mamluklaridan boʻlgan; u vafot etgach oʻgʻlining, keyin al-Ashrafning xoslaridan boʻlgan va an-Nosir nomidan mulkka noiblik qilib, bu ishda oʻn yildan ortiq turgan. An-Nosirni keltirish uchun al-Karakka yuborilganda u unga ishonib, birga yoʻlga chiqqan; saltanatga qaytgach, an-Nosir uni hammadan oldinga qoʻygan va ishlar uning hamda Baybarsning qoʻlida boʻlgan. Iqtolari qirqqa yaqin tablaxonaga yetgani aytiladi va avom orasida kunlik daromadi yuz ming dirham degan gap tarqalgan. U va Baybars mamlakatni egallagach, an-Nosir gʻazablanib al-Karakka ketgan va oʻzini saltanatdan chetlatgan; fikrlar Salorni sulton qilishga kelishganda u qatʼiy rad etgan, shundan keyin Baybars sulton boʻlgan, oʻzi esa noiblikda qolgan. Baybarsning atrofidagilar uni qoʻlga olishni qistagani xabari yetgach kasal boʻlib olgan; Baybarsning ishi barbod boʻlib an-Nosir saltanatga qaytgach, undan ash-Shavbak voliyligini soʻragan va bu berilgan. Keyin an-Nosir uning mamluklarini qoʻlga olib, oʻzini ham chaqirtirganda, unga Hijozga yoki tatarlarga qochish maslahat berilgan, ammo u bormay, an-Nosir huzuriga kelgan va yetti yuz oʻn beshinchi yil rabiul-avval oyining oxirida qoʻlga olinib, taom berilmay, ochlikdan oʻlgan. Undan uch yuz million dinor topilgani al-Jazariydan naql qilinadi; az-Zahabiy buni uzoq koʻrib, «bu miqdor besh ming xachirning yuki boʻladi va ulugʻ sultonlarning hech biridan bunday narsa eshitilmagan — ustiga bu javohir, taqinchoq, ot va qurollardan tashqaridir», degan. Zamonaning ajablanarlisi shuki, oʻlgan yili unga hosilidan olti yuz ming ardab kelgan, oʻzi esa ochlikdan oʻlgan. Saxovatda ajoyib edi: bir kishiga ming dinor va toʻrt ming ardab, boshqasiga toʻrt ming ardab va ming bosh qoʻy bergan; jasorat va suvorilikda ham mashhur boʻlib, otga minganida egar ustida qimirlamas edi.Ас-Солиҳ Алий ибн Қаловуннинг мамлукларидан бўлган; у вафот этгач ўғлининг, кейин ал-Ашрафнинг хосларидан бўлган ва ан-Носир номидан мулкка ноиблик қилиб, бу ишда ўн йилдан ортиқ турган. Ан-Носирни келтириш учун ал-Каракка юборилганда у унга ишониб, бирга йўлга чиққан; салтанатга қайтгач, ан-Носир уни ҳаммадан олдинга қўйган ва ишлар унинг ҳамда Байбарснинг қўлида бўлган. Иқтолари қирққа яқин таблахонага етгани айтилади ва авом орасида кунлик даромади юз минг дирҳам деган гап тарқалган. У ва Байбарс мамлакатни эгаллагач, ан-Носир ғазабланиб ал-Каракка кетган ва ўзини салтанатдан четлатган; фикрлар Салорни султон қилишга келишганда у қатъий рад этган, шундан кейин Байбарс султон бўлган, ўзи эса ноибликда қолган. Байбарснинг атрофидагилар уни қўлга олишни қистагани хабари етгач касал бўлиб олган; Байбарснинг иши барбод бўлиб ан-Носир салтанатга қайтгач, ундан аш-Шавбак волийлигини сўраган ва бу берилган. Кейин ан-Носир унинг мамлукларини қўлга олиб, ўзини ҳам чақиртирганда, унга Ҳижозга ёки татарларга қочиш маслаҳат берилган, аммо у бормай, ан-Носир ҳузурига келган ва етти юз ўн бешинчи йил рабиул-аввал ойининг охирида қўлга олиниб, таом берилмай, очликдан ўлган. Ундан уч юз миллион динор топилгани ал-Жазарийдан нақл қилинади; аз-Заҳабий буни узоқ кўриб, «бу миқдор беш минг хачирнинг юки бўлади ва улуғ султонларнинг ҳеч биридан бундай нарса эшитилмаган — устига бу жавоҳир, тақинчоқ, от ва қуроллардан ташқаридир», деган. Замонанинг ажабланарлиси шуки, ўлган йили унга ҳосилидан олти юз минг ардаб келган, ўзи эса очликдан ўлган. Саховатда ажойиб эди: бир кишига минг динор ва тўрт минг ардаб, бошқасига тўрт минг ардаб ва минг бош қўй берган; жасорат ва сувориликда ҳам машҳур бўлиб, отга минганида эгар устида қимирламас эди.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 268Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 268