Samura ibn Jundub
سمرة بن جندب
Sahobiy
Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy)Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий)
Samura ibn Jundub ibn Hilol al-Fazoriy — sahobalarning olimlaridan, Basraga koʻchib borgan. Uning yaxshi hadislari bor. Undan oʻgʻli Sulaymon, Abu Qilaba al-Jarmiy, Abdulloh ibn Burayda, Abu Rajoʼ al-Utoridiy, Abu Nazra al-Abdiy, Hasan Basriy, Ibn Sirin va bir jamoa hadis rivoyat qilgan. Hasanning Samuradan qilgan rivoyati hujjat boʻladimi-yoʻqmi degan masalada olimlar ixtilof qilganlar; ammo Hasanning Samuradan eshitgani sobit boʻlgan va shubhasiz uni uchratgan, buni ikki hadisda ochiq aytgan. Zahabiy bir necha rivoyatni keltiradi: Abu Nazra Abu Hurayradan naql qilishicha, Paygʻambar ﷺ uydagi oʻn nafar ashobiga: «Sizlarning oxirgi boʻlib oʻlganingiz doʻzaxda», degan; ular orasida Samura ibn Jundub bor edi, va Samura ularning eng oxirgisi boʻlib vafot etdi. Zahabiy bu hadisni «juda gʻarib» deb baholaydi va Abu Nazraning Abu Hurayradan eshitgani sahih emasligini aytadi, biroq unga shohid borligini qayd etadi. Yana Anas ibn Hakim rivoyatida Abu Hurayra Samuraning tirikligini eshitsa xursand boʻlar va: «Biz oʻn kishi bir uyda edik…» deb oʻsha hadisni eslar, «menga oʻlimdan koʻra suyukliroq narsa yoʻq», derdi; Zahabiy bu isnodni ham zaif sanaydi. Samura koʻp odamni oʻldirgan. Omir ibn Abu Omir aytadi: Yunus ibn Ubayd majlisida amirlik saroyi haqida «yer yuzida bunchalik qon shimgan joy yoʻq, u yerda yetmish ming kishi oʻldirilgan», deyishdi; Yunusdan soʻrasam: «Ha, oʻldirilgani ham, azosi kesilgani ham bor», dedi. «Buni kim qilgan?» deyilsa, «Ziyod, oʻgʻli va Samura», dedi. Abu Bakr Bayhaqiy: «Sahobiyligi tufayli uning uchun umid qilamiz», dedi. Ibn Sirin esa: «Samura omonati ulugʻ, rostgoʻy kishi edi», degan. Hilol ibn al-Aloʼ bir kishidan naql qiladi: Samura oʻt bilan davolanayotib oʻzidan gʻafil qoldi va kuyib ketdi — Zahabiy aytadi: agar bu sahih boʻlsa, Paygʻambar ﷺ soʻzidagi murod dunyo oti boʻladi. Ibn Asir esa uning sovuq kasaliga davo qilinayotgan qaynoq suvli qozonga tushib vafot etganini naql qiladi. Samura 58-yilda vafot etdi, aytilishicha, 59-yilda. Ziyod ibn Abihi Kufaga ketsa uni Basraga, Basraga ketsa Kufaga oʻrinbosar qilardi; u xorijiylarga qattiq turar va ulardan bir jamoani oʻldirgan edi. Hasan va Ibn Sirin uni maqtar edilar, raziyallohu anhu.Самура ибн Жундуб ибн Ҳилол ал-Фазорий — саҳобаларнинг олимларидан, Басрага кўчиб борган. Унинг яхши ҳадислари бор. Ундан ўғли Сулаймон, Абу Қилаба ал-Жармий, Абдуллоҳ ибн Бурайда, Абу Ражў ал-Уторидий, Абу Назра ал-Абдий, Ҳасан Басрий, Ибн Сирин ва бир жамоа ҳадис ривоят қилган. Ҳасаннинг Самурадан қилган ривояти ҳужжат бўладими-йўқми деган масалада олимлар ихтилоф қилганлар; аммо Ҳасаннинг Самурадан эшитгани собит бўлган ва шубҳасиз уни учратган, буни икки ҳадисда очиқ айтган. Заҳабий бир неча ривоятни келтиради: Абу Назра Абу Ҳурайрадан нақл қилишича, Пайғамбар ﷺ уйдаги ўн нафар ашобига: «Сизларнинг охирги бўлиб ўлганингиз дўзахда», деган; улар орасида Самура ибн Жундуб бор эди, ва Самура уларнинг энг охиргиси бўлиб вафот этди. Заҳабий бу ҳадисни «жуда ғариб» деб баҳолайди ва Абу Назранинг Абу Ҳурайрадан эшитгани саҳиҳ эмаслигини айтади, бироқ унга шоҳид борлигини қайд этади. Яна Анас ибн Ҳаким ривоятида Абу Ҳурайра Самуранинг тириклигини эшица хурсанд бўлар ва: «Биз ўн киши бир уйда эдик…» деб ўша ҳадисни эслар, «менга ўлимдан кўра суюклироқ нарса йўқ», дерди; Заҳабий бу иснодни ҳам заиф санайди. Самура кўп одамни ўлдирган. Омир ибн Абу Омир айтади: Юнус ибн Убайд мажлисида амирлик саройи ҳақида «ер юзида бунчалик қон шимган жой йўқ, у ерда етмиш минг киши ўлдирилган», дейишди; Юнусдан сўрасам: «Ҳа, ўлдирилгани ҳам, азоси кесилгани ҳам бор», деди. «Буни ким қилган?» дейилса, «Зиёд, ўғли ва Самура», деди. Абу Бакр Байҳақий: «Саҳобийлиги туфайли унинг учун умид қиламиз», деди. Ибн Сирин эса: «Самура омонати улуғ, ростгўй киши эди», деган. Ҳилол ибн ал-Алў бир кишидан нақл қилади: Самура ўт билан даволанаётиб ўзидан ғафил қолди ва куйиб кетди — Заҳабий айтади: агар бу саҳиҳ бўлса, Пайғамбар ﷺ сўзидаги мурод дунё оти бўлади. Ибн Асир эса унинг совуқ касалига даво қилинаётган қайноқ сувли қозонга тушиб вафот этганини нақл қилади. Самура 58-йилда вафот этди, айтилишича, 59-йилда. Зиёд ибн Абиҳи Куфага кеца уни Басрага, Басрага кеца Куфага ўринбосар қиларди; у хорижийларга қаттиқ турар ва улардан бир жамоани ўлдирган эди. Ҳасан ва Ибн Сирин уни мақтар эдилар, разияллоҳу анҳу.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 7, b. 183Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 7, б. 183
at-Tarix al-kabir (al-Buxoriy)ат-Тарих ал-кабир (ал-Бухорий)
Sahobiylik sharafiga muyassar boʻlgan. Abu Hurayradan keyin vafot etgan; Abu Hurayra ellik sakkizinchi yilda vafot etgan. Abu Abdurrahim (kunyasi). Bizga Muso aytdi: Sulaymon ibn Muslim Abu al-Muallo al-Ijliy bizga aytdi, dedi: otamdan eshitdim: «Samurani koʻrganman; Ziyod Samurani olti oy Basraga, olti oy Kufaga oʻrinbosar qilgan edi». Bizga Hajjoj va Muso ibn Ismoil aytdi: Hammom bizga aytdi, u Qatodadan, u Qudoma ibn Vabaradan, u Samuradan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Kim uzrsiz juma namozini tark qilsa, bir dinor sadaqa qilsin; topmasa, yarim dinor». As-Salt ibn Muhammad aytdi: menga Horun ibn Muslim xabar berdi, Hajjoj al-Ahval bizga aytdi, u Qatodadan, u Qudoma ibn Vabaradan, u Samuradan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Kim uzrsiz jumani tark qilsa, bir dinor sadaqa qilsin; topmasa, yarim dinor». Nasr ibn Ali aytdi: Nuh ibn Qays bizga xabar berdi, u akasi Xoliddan, u Qatodadan, u Hasandan, u Samuradan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Topmasa, yarim dinor». Birinchisi sahihroq; Qudomaning juma haqidagi hadisi sahih emas. Ellik toʻqqizinchi yilning oxirida vafot etgan, deyiladi; baʼzilar: «Oltmishinchi yilda», dedi.Саҳобийлик шарафига муяссар бўлган. Абу Ҳурайрадан кейин вафот этган; Абу Ҳурайра эллик саккизинчи йилда вафот этган. Абу Абдурраҳим (куняси). Бизга Мусо айтди: Сулаймон ибн Муслим Абу ал-Муалло ал-Ижлий бизга айтди, деди: отамдан эшитдим: «Самурани кўрганман; Зиёд Самурани олти ой Басрага, олти ой Куфага ўринбосар қилган эди». Бизга Ҳажжож ва Мусо ибн Исмоил айтди: Ҳаммом бизга айтди, у Қатодадан, у Қудома ибн Вабарадан, у Самурадан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Ким узрсиз жума намозини тарк қилса, бир динор садақа қилсин; топмаса, ярим динор». Ас-Салт ибн Муҳаммад айтди: менга Ҳорун ибн Муслим хабар берди, Ҳажжож ал-Аҳвал бизга айтди, у Қатодадан, у Қудома ибн Вабарадан, у Самурадан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Ким узрсиз жумани тарк қилса, бир динор садақа қилсин; топмаса, ярим динор». Наср ибн Али айтди: Нуҳ ибн Қайс бизга хабар берди, у акаси Холиддан, у Қатодадан, у Ҳасандан, у Самурадан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Топмаса, ярим динор». Биринчиси саҳиҳроқ; Қудоманинг жума ҳақидаги ҳадиси саҳиҳ эмас. Эллик тўққизинчи йилнинг охирида вафот этган, дейилади; баъзилар: «Олтмишинчи йилда», деди.
Manba: at-Tarix al-kabir (al-Buxoriy), j. 5, b. 270Манба: ат-Тарих ал-кабир (ал-Бухорий), ж. 5, б. 270