Saud ibn Abdulaziz ibn Muhammad ibn Saud
Muhaddis
al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)
Taxminan 1160-yilda yoki undan sal oldin yo keyin, oʻzining va ahlining vatani boʻlgan, Najd yurtlaridagi ad-Darʼiya nomli qishloqda tugʻilgan; otasi Abdulazizning qoʻshinlari sarkardasi edi. Bobosi Muhammad oʻzi turgan qishloqning shayxi boʻlgan va unga tavhidga daʼvat qilgan, oʻlganlar haqida eʼtiqod qiluvchilarni inkor etgan shayx alloma Muhammad ibn Abdulvahhob kelgan; u daʼvatga javob berib, unga yordam bergan va qarshi chiqqanlarga qarshi jihod qilib kelgan — u yurtlarni johiliyat ishlari qoplab olgan va islom u yerda gʻarib boʻlib qolgan edi. Soʻng Muhammad ibn Saud, Najd yurtlarining baʼzisi dinga kirgan holda, vafot etgan va oʻrniga oʻgʻli Abdulaziz turib, butun Najd diyorini, Oriz yurtlarini, al-Ahso va al-Qatifni fath etgan hamda Hijoz yurtlarining koʻpini, at-Toif, Makka, Madina va Arab yarim orolining aksarini olgan — bu fathlarning koʻpi oʻgʻli Saudning qoʻli bilan boʻlgan. Undan keyin Saud turib, qoʻshinlari koʻpayib, fathlari kengaygan va askarlari Yamanga yetib Abu Arish yurtlari hamda unga tutash yerlarni olgan; soʻng Abu Arish sharifi Sharif Hamud ibn Muhammad ularga ergashgan va ular unga qoʻshin bilan madad berib, u al-Luhayya, al-Hudayda, Bayt al-Faqih va Zabid kabi Tihoma yurtlarini fath etgan. Sauddan Sanʼoga — Imom al-Mansur va uning oʻgʻli Imom al-Mutavakkil huzuriga — tavhidga daʼvat, koʻtarilgan qabrlar va baland gumbazlarni buzishga chaqirgan xatlar bilan kelib turishgan; ash-Shavkoniyga ham yozib turishgan, soʻng Sanʼoda, uning atrofidagi koʻp joylarda va Zamor tomonida gumbazlar hamda koʻtarilgan qabrlar buzilgan. Keyin Misr poshosi Makkaga chiqib, oldin yuborgan qoʻshinlari Makka, Madina va at-Toifni fath etgan; u hozir Makkada va u bilan Saud orasidagi urush davom etmoqda. Saud shu yil — 1229-yilda vafot etgan va ish boshiga oʻgʻli Abdulloh ibn Saud oʻtgan. ash-Shavkoniy bu ulkan voqealarga alohida asar bagʻishlagan.Тахминан 1160-йилда ёки ундан сал олдин ё кейин, ўзининг ва аҳлининг ватани бўлган, Нажд юртларидаги ад-Даръия номли қишлоқда туғилган; отаси Абдулазизнинг қўшинлари саркардаси эди. Бобоси Муҳаммад ўзи турган қишлоқнинг шайхи бўлган ва унга тавҳидга даъват қилган, ўлганлар ҳақида эътиқод қилувчиларни инкор этган шайх аллома Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоб келган; у даъватга жавоб бериб, унга ёрдам берган ва қарши чиққанларга қарши жиҳод қилиб келган — у юртларни жоҳилият ишлари қоплаб олган ва ислом у ерда ғариб бўлиб қолган эди. Сўнг Муҳаммад ибн Сауд, Нажд юртларининг баъзиси динга кирган ҳолда, вафот этган ва ўрнига ўғли Абдулазиз туриб, бутун Нажд диёрини, Ориз юртларини, ал-Аҳсо ва ал-Қатифни фатҳ этган ҳамда Ҳижоз юртларининг кўпини, ат-Тоиф, Макка, Мадина ва Араб ярим оролининг аксарини олган — бу фатҳларнинг кўпи ўғли Сауднинг қўли билан бўлган. Ундан кейин Сауд туриб, қўшинлари кўпайиб, фатҳлари кенгайган ва аскарлари Яманга етиб Абу Ариш юртлари ҳамда унга туташ ерларни олган; сўнг Абу Ариш шарифи Шариф Ҳамуд ибн Муҳаммад уларга эргашган ва улар унга қўшин билан мадад бериб, у ал-Луҳайя, ал-Ҳудайда, Байт ал-Фақиҳ ва Забид каби Тиҳома юртларини фатҳ этган. Сауддан Санъога — Имом ал-Мансур ва унинг ўғли Имом ал-Мутаваккил ҳузурига — тавҳидга даъват, кўтарилган қабрлар ва баланд гумбазларни бузишга чақирган хатлар билан келиб туришган; аш-Шавконийга ҳам ёзиб туришган, сўнг Санъода, унинг атрофидаги кўп жойларда ва Замор томонида гумбазлар ҳамда кўтарилган қабрлар бузилган. Кейин Миср пошоси Маккага чиқиб, олдин юборган қўшинлари Макка, Мадина ва ат-Тоифни фатҳ этган; у ҳозир Маккада ва у билан Сауд орасидаги уруш давом этмоқда. Сауд шу йил — 1229-йилда вафот этган ва иш бошига ўғли Абдуллоҳ ибн Сауд ўтган. аш-Шавконий бу улкан воқеаларга алоҳида асар бағишлаган.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0
al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)
Taxminan bir ming bir yuz oltmishinchi yilda — yoki undan sal oldin, yoxud sal keyin — oʻzining va ahlining vatani boʻlgan, Najd yurtlaridagi ad-Dirʼiya qishlogʻida tugʻilgan; Jahhof tarixida tugʻilgani bir ming bir yuz oltmish uchinchi yil deyiladi. Otasi Abdulazizning qoʻshinlariga sarkarda edi. Bobosi Muhammad oʻz qishlogʻining shayxi boʻlgan va tavhidga daʼvat qiluvchi, oʻliklarga eʼtiqod qilganlarni ogohlantiruvchi allomo Shayx Muhammad ibn Abdulvahhob uning huzuriga kelganida u daʼvatni qabul qilib, unga yordam bergan va unga qarshi chiqqanlarga qarshi jihod qilaverib turgan — chunki u yurtlarni johiliyat ishlari qoplab, Islom u yerda gʻarib boʻlib qolgan edi. Muhammad ibn Saʼud vafot etganida Najd yurtlarining baʼzisi dinga kirgan edi; oʻrniga oʻgʻli Abdulaziz oʻtib, butun Najd diyorini, Oriz yurtlarini, al-Hasa va al-Qatifni fath qilgan, ulardan oshib Hijoz yurtlaridan koʻpini, soʻng at-Toif, Makka, Madina va Arab yarimorolining koʻp qismini egallagan — bu fathlarning koʻpi oʻgʻli Saʼudning qoʻli bilan boʻlgan. Undan keyin oʻgʻli Saʼud turib, qoʻshinlari koʻpaygan, fathlari kengaygan va askarlari Yamanga yetib, Abu Arish yurtlarini va unga tutash joylarni fath qilgan; keyin Abu Arish sharifi Hamud ibn Muhammad ularga ergashib, ular qoʻshin bilan quvvatlagach, u al-Luhayya, al-Hudayda, Bayt al-Faqih va Zabid kabi Tihoma yurtlarini olgan. Undan Sanʼoga — Imom al-Mansur va uning oʻgʻli Imom al-Mutavakkil huzuriga — tavhidga daʼvat qiluvchi va bino qilingan qabrlar hamda baland gumbazlarni buzishga chorlovchi maktublar bilan elchilar kelib turgan, ash-Shavkoniyning oʻziga ham xat yozgan; keyin Sanʼoda, unga qoʻshni koʻp joylarda, Zimor tomonlarida gumbaz va bino qilingan qabrlar buzilgan. Soʻng Misr poshshosi Makka, Madina va at-Toifni egallagan qoʻshin yuborganidan keyin oʻzi ham Makkaga chiqqan va hozir oʻsha yerda — u bilan Saʼud orasidagi urush davom etmoqda. Saʼud shu yilda vafot etgan va ishni oʻgʻli Abdulloh ibn Saʼud oʻz zimmasiga olgan; ash-Shavkoniy bu ulugʻ voqealarga alohida asar bagʻishlaganini aytadi.Тахминан бир минг бир юз олтмишинчи йилда — ёки ундан сал олдин, ёхуд сал кейин — ўзининг ва аҳлининг ватани бўлган, Нажд юртларидаги ад-Диръия қишлоғида туғилган; Жаҳҳоф тарихида туғилгани бир минг бир юз олтмиш учинчи йил дейилади. Отаси Абдулазизнинг қўшинларига саркарда эди. Бобоси Муҳаммад ўз қишлоғининг шайхи бўлган ва тавҳидга даъват қилувчи, ўликларга эътиқод қилганларни огоҳлантирувчи алломо Шайх Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоб унинг ҳузурига келганида у даъватни қабул қилиб, унга ёрдам берган ва унга қарши чиққанларга қарши жиҳод қилавериб турган — чунки у юртларни жоҳилият ишлари қоплаб, Ислом у ерда ғариб бўлиб қолган эди. Муҳаммад ибн Саъуд вафот этганида Нажд юртларининг баъзиси динга кирган эди; ўрнига ўғли Абдулазиз ўтиб, бутун Нажд диёрини, Ориз юртларини, ал-Ҳаса ва ал-Қатифни фатҳ қилган, улардан ошиб Ҳижоз юртларидан кўпини, сўнг ат-Тоиф, Макка, Мадина ва Араб яриморолининг кўп қисмини эгаллаган — бу фатҳларнинг кўпи ўғли Саъуднинг қўли билан бўлган. Ундан кейин ўғли Саъуд туриб, қўшинлари кўпайган, фатҳлари кенгайган ва аскарлари Яманга етиб, Абу Ариш юртларини ва унга туташ жойларни фатҳ қилган; кейин Абу Ариш шарифи Ҳамуд ибн Муҳаммад уларга эргашиб, улар қўшин билан қувватлагач, у ал-Луҳайя, ал-Ҳудайда, Байт ал-Фақиҳ ва Забид каби Тиҳома юртларини олган. Ундан Санъога — Имом ал-Мансур ва унинг ўғли Имом ал-Мутаваккил ҳузурига — тавҳидга даъват қилувчи ва бино қилинган қабрлар ҳамда баланд гумбазларни бузишга чорловчи мактублар билан элчилар келиб турган, аш-Шавконийнинг ўзига ҳам хат ёзган; кейин Санъода, унга қўшни кўп жойларда, Зимор томонларида гумбаз ва бино қилинган қабрлар бузилган. Сўнг Миср пошшоси Макка, Мадина ва ат-Тоифни эгаллаган қўшин юборганидан кейин ўзи ҳам Маккага чиққан ва ҳозир ўша ерда — у билан Саъуд орасидаги уруш давом этмоқда. Саъуд шу йилда вафот этган ва ишни ўғли Абдуллоҳ ибн Саъуд ўз зиммасига олган; аш-Шавконий бу улуғ воқеаларга алоҳида асар бағишлаганини айтади.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 262Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 262