Sayyid al-Qosim ibn Ahmad ibn Abdulloh ibn al-Qosim ibn Ahmad ibn Luqmon ibn Ahmad ibn Shamsuddin ibn al-Imom al-Mahdiy Ahmad ibn Yahyo

Nasabining toʻlasi imom al-Mahdiy tarjimasida oʻtgan. Zamor shahriga yaqin, Ol Luqmon sodotidan bir jamoa yashaydigan Sanʼa degan qishloqda tugʻilib, soʻng Zamor shahriga koʻchdi va fiqh shayxlaridan bir jamoaga — alloma sayyid Ahmad ibn Aliy ibn Sulaymon, alloma faqih Muhsin ibn Hasan ash-Shuvaytar va boshqalarga — oʻqidi; furuʼ ilmida yetuk boʻldi va u yerda nahv oʻqidi. Soʻng bir sabab bilan Sanʼoga rihlat qilib 1193 yili yetib keldi, arab tili va usuldan bir jamoaga oʻqidi hamda ash-Shavkoniydan arab tilini oldi va uning hadis darslarida hozir boʻldi. Oʻta zehnli, tez fahmli, idroki kuchli edi — rivoyatdan koʻra dirovati bilan koʻproq foyda oldi. Aʼlo sheʼr yozdi va adiblardan bir jamoa bilan sheʼr almashdi; Sanʼoda qaror topib uylandi va vataniga qaytmadi. Himmati baland, alaviy shijoati, otasidan qolgan nafsi va hoshimiy sayidligi bor: dunyo talablaridan birortasiga boʻyin egmas va uning ahliga yaqinlashmas, faqat otasidan meros qolgan mollari bilan kifoyalanardi. Oʻziga koʻnikkan qozilar suyansa, sharʼiy ishlarda noiblik qilar va ularni iffat hamda nazohat bilan eng goʻzal uslubda hal qilardi — ash-Shavkoniy uni asr qozilarining koʻpidan ulugʻroq, hatto qazolik uning ulugʻ qadri oldida kichik deb biladi; sharʼiy qazolardagi tahrirlari xosu omga maqbul, kichigu kattaga maʼqul boʻlib, hukm ustidan chiqqan ham, foydasiga chiqqan ham unga qanoat qilardi. Ash-Shavkoniy bilan mustahkam doʻstlik va kuchli muhabbati bor edi; oʻn besh yildan ortiq davom etgan bu aloqada uchrashmaydigan kun kam oʻtar, koʻp vaqtlarda adabiy mushoiralar va bir necha masalada nazm hamda nasrda ilmiy murojaatlar boʻlardi. Shulardan biri — mutasavviflar zikr etilib, bir kishi ularni haddan oshirib maqtaganda, ash-Shavkoniy uning soʻzini quvvatlab, ammo al-Halloj, Ibn Arabiy va ularga tenglarni istisno qilgani, u kishi esa qaysarlik qilgani va orada qattiq ixtilof chiqqani haqidagi, nazm bilan nasr aralash yozilgan savoli.Насабининг тўласи имом ал-Маҳдий таржимасида ўтган. Замор шаҳрига яқин, Ол Луқмон содотидан бир жамоа яшайдиган Санъа деган қишлоқда туғилиб, сўнг Замор шаҳрига кўчди ва фиқҳ шайхларидан бир жамоага — аллома саййид Аҳмад ибн Алий ибн Сулаймон, аллома фақиҳ Муҳсин ибн Ҳасан аш-Шувайтар ва бошқаларга — ўқиди; фуруъ илмида етук бўлди ва у ерда наҳв ўқиди. Сўнг бир сабаб билан Санъога риҳлат қилиб 1193 йили етиб келди, араб тили ва усулдан бир жамоага ўқиди ҳамда аш-Шавконийдан араб тилини олди ва унинг ҳадис дарсларида ҳозир бўлди. Ўта зеҳнли, тез фаҳмли, идроки кучли эди — ривоятдан кўра дировати билан кўпроқ фойда олди. Аъло шеър ёзди ва адиблардан бир жамоа билан шеър алмашди; Санъода қарор топиб уйланди ва ватанига қайтмади. Ҳиммати баланд, алавий шижоати, отасидан қолган нафси ва ҳошимий сайидлиги бор: дунё талабларидан бирортасига бўйин эгмас ва унинг аҳлига яқинлашмас, фақат отасидан мерос қолган моллари билан кифояланарди. Ўзига кўниккан қозилар суянса, шаръий ишларда ноиблик қилар ва уларни иффат ҳамда назоҳат билан энг гўзал услубда ҳал қиларди — аш-Шавконий уни аср қозиларининг кўпидан улуғроқ, ҳатто қазолик унинг улуғ қадри олдида кичик деб билади; шаръий қазолардаги таҳрирлари хосу омга мақбул, кичигу каттага маъқул бўлиб, ҳукм устидан чиққан ҳам, фойдасига чиққан ҳам унга қаноат қиларди. Аш-Шавконий билан мустаҳкам дўстлик ва кучли муҳаббати бор эди; ўн беш йилдан ортиқ давом этган бу алоқада учрашмайдиган кун кам ўтар, кўп вақтларда адабий мушоиралар ва бир неча масалада назм ҳамда насрда илмий мурожаатлар бўларди. Шулардан бири — мутасаввифлар зикр этилиб, бир киши уларни ҳаддан ошириб мақтаганда, аш-Шавконий унинг сўзини қувватлаб, аммо ал-Ҳаллож, Ибн Арабий ва уларга тенгларни истисно қилгани, у киши эса қайсарлик қилгани ва орада қаттиқ ихтилоф чиққани ҳақидаги, назм билан наср аралаш ёзилган саволи.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 31Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 31