Sayyid Gʻolib ibn Musoʼid, Makka sharifi va amiri

Ash-Shavkoniy bu satrlarni yozayotgan paytda amir edi. Otasi Musoʼiddan keyin amirlikni akasi Surur ibn Musoʼid olgan — uning ovozasi oʻlkalarga yoyilib, ulugʻlik, xayr ishlari va yoʻllarni tinchlantirishda otalaridan hech kim yetmagan darajaga yetgan; haj uchun kelganlarning gaplari u haqda qalbni quvontiradigan xabarlar keltirardi. Sotuvi ulkan, hamlasi qattiq, fasodni bostiruvchi, bandalar manfaatini kuzatuvchi, yoʻllarda odamlarni talaydigan arab osiylariga koʻp gʻazot qiluvchi edi; 1202 yil rajabida vafot etdi. Oʻrniga akasi Abdulmuʼin turdi, soʻng voliyligidan bir necha kun oʻtib ishni unga topshirdi va u buni toʻla uddaladi. Hojilardan eshitilishicha, hozir u yosh; Najd sohibi, hozir Najd yurtlari va unga qoʻshni joylarni egallab turgan Abdulaziz ibn Saʼud bilan katta mashgʻulligi bor. Koʻpincha qoʻshin toʻplab Najd yeriga gʻazot qiladi va chekkasiga yetadi, keyin yurtlar chekkasidan bir oz toifa uning urushiga chiqib uni yengadi va u Makkaga qaytadi. Buning oxirgisi 1212 yili boʻlgan: katta qoʻshin toʻplab Najdga gʻazot qildi va Najd sultoniga qaytadigan baʼzi yurtlarga zarba berdi, birdan Najd sohibi yuborgan, u bardosh bera olmaydigan qoʻshin bostirib kelib uni yengdi va qoʻshinining koʻpini oʻldirish va asir olish bilan qoʻlga kiritdi; xabarlarga koʻra uning qoʻshinidan oz toifagina qutuldi, jangda Makka ashroflaridan bir jamoa oʻldirildi va qochish Makkagacha davom etdi. Ash-Shavkoniy: buni tashlab boshqa ish bilan mashgʻul boʻlgani unga avloroq edi — urushiga kuchi yetmaydigan kishi bilan urushgan kishi oʻziga balo tortadi; Najd sohibi haqida u bardosh bera olmaydigan ulkan quvvat xabar qilinadi, chunki u al-Ahso, al-Qatif, Davosir yurtlari va Hijozning koʻpini egallagan; hukmiga kirgan kishi namoz, zakot, roʻza va boshqa islom shiorlarini turgʻizdi va Hijoz bilan Saʼda orasida yashovchi shom arablarining koʻpi yo ragʻbat, yo qoʻrquv bilan itoatiga kirib, ilgari Islomdan hech nima bilmay, faqat ikki shahodat lafzini egri talaffuz qiladigan, jaholati qalin johiliyat boʻlganidan keyin endi namozlarni vaqtida oʻqiydigan va islom arkonlarini eng toʻla sifatda bajaradigan boʻldi. Lekin ular Najd sohibi davlati ostiga kirmagan va amrlariga boʻysunmagan kishini Islomdan chiqqan deb biladi: Yaman hojilari amiri sayyid Muhammad ibn Husayn al-Marojil al-Kabsiy ash-Shavkoniyga xabar berishicha, ulardan bir jamoa uni va yamanlik hojilarni kofir deb, Najd sohibiga borib islomlarini koʻrsatmaguncha uzrli emassiz deb gapirgan va ular zoʻrgʻa qutulgan.Аш-Шавконий бу сатрларни ёзаётган пайтда амир эди. Отаси Мусўиддан кейин амирликни акаси Сурур ибн Мусўид олган — унинг овозаси ўлкаларга ёйилиб, улуғлик, хайр ишлари ва йўлларни тинчлантиришда оталаридан ҳеч ким етмаган даражага етган; ҳаж учун келганларнинг гаплари у ҳақда қалбни қувонтирадиган хабарлар келтирарди. Сотуви улкан, ҳамласи қаттиқ, фасодни бостирувчи, бандалар манфаатини кузатувчи, йўлларда одамларни талайдиган араб осийларига кўп ғазот қилувчи эди; 1202 йил ражабида вафот этди. Ўрнига акаси Абдулмуъин турди, сўнг волийлигидан бир неча кун ўтиб ишни унга топширди ва у буни тўла уддалади. Ҳожилардан эшитилишича, ҳозир у ёш; Нажд соҳиби, ҳозир Нажд юртлари ва унга қўшни жойларни эгаллаб турган Абдулазиз ибн Саъуд билан катта машғуллиги бор. Кўпинча қўшин тўплаб Нажд ерига ғазот қилади ва чеккасига етади, кейин юртлар чеккасидан бир оз тоифа унинг урушига чиқиб уни енгади ва у Маккага қайтади. Бунинг охиргиси 1212 йили бўлган: катта қўшин тўплаб Наждга ғазот қилди ва Нажд султонига қайтадиган баъзи юртларга зарба берди, бирдан Нажд соҳиби юборган, у бардош бера олмайдиган қўшин бостириб келиб уни енгди ва қўшинининг кўпини ўлдириш ва асир олиш билан қўлга киритди; хабарларга кўра унинг қўшинидан оз тоифагина қутулди, жангда Макка ашрофларидан бир жамоа ўлдирилди ва қочиш Маккагача давом этди. Аш-Шавконий: буни ташлаб бошқа иш билан машғул бўлгани унга авлороқ эди — урушига кучи етмайдиган киши билан урушган киши ўзига бало тортади; Нажд соҳиби ҳақида у бардош бера олмайдиган улкан қувват хабар қилинади, чунки у ал-Аҳсо, ал-Қатиф, Давосир юртлари ва Ҳижознинг кўпини эгаллаган; ҳукмига кирган киши намоз, закот, рўза ва бошқа ислом шиорларини турғизди ва Ҳижоз билан Саъда орасида яшовчи шом арабларининг кўпи ё рағбат, ё қўрқув билан итоатига кириб, илгари Исломдан ҳеч нима билмай, фақат икки шаҳодат лафзини эгри талаффуз қиладиган, жаҳолати қалин жоҳилият бўлганидан кейин энди намозларни вақтида ўқийдиган ва ислом арконларини энг тўла сифатда бажарадиган бўлди. Лекин улар Нажд соҳиби давлати остига кирмаган ва амрларига бўйсунмаган кишини Исломдан чиққан деб билади: Яман ҳожилари амири саййид Муҳаммад ибн Ҳусайн ал-Марожил ал-Кабсий аш-Шавконийга хабар беришича, улардан бир жамоа уни ва яманлик ҳожиларни кофир деб, Нажд соҳибига бориб исломларини кўрсатмагунча узрли эмассиз деб гапирган ва улар зўрға қутулган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 4Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 4