Sayyid Iso ibn Muhammad ibn al-Husayn al-Kavkaboniy

Nasabining toʻlasi oldin oʻtgan; taxminan 1130 yildan keyin tugʻilgan. Ijtihod ilmlarida qoʻli kuchli edi va umri boʻyi ilmiy maʼrifatlarga berilib, talabalarga foyda yetkazdi; qarib yoshi ulgʻaygach, oʻzi harakat qilmasa ham, qarindoshlari amirlik bilan unga kelgani uchun Kavkabon va uning yurtlariga amir boʻldi. Buning sababi shu: Kavkabon amiri sayyid Ibrohim ibn Muhammad — uning akasi — vafot etib, amirlik katta oʻgʻli al-Abbos ibn Ibrohimga oʻtdi; ukasi Yahyo ibn Ibrohim bunda unga raqobat qilib fursat poylab yurdi va bir kuni gʻaflatda topib, bir jamoa bilan uning ustiga kirib qattiq urdi, soʻng qoʻlini bogʻlab, kishanlab uyidan hamma koʻz oʻngida chiqardi va shunga moslangan bir uyga qamadi. Soʻng Yahyo kavkabonliklar amirlikni unga topshirmasligini — chunki orada yoshi ulugʻ bu kishi bor edi — bilib, unga kelib amirlikni taklif qildi, u qabul qildi. Amirligi kunlarida ishlar undan keyin amir boʻlgan sayyid Sharafuddin ibn Ahmad qoʻlida edi. Keyin sodot va aʼyonlar sayyid Yahyo ibn Ibrohimni akasini qamagan kunining ertasiga qamashga ittifoq qilib majlis tuzdilar va uni chaqirdilar; u askarlari oldida amirlik dabdabasi bilan keldi, ular esa qoʻlini bogʻlab kishanlab, akasini chiqargandek chiqardilar va akasi kiritilgan uyga kiritdilar — bu eng ulugʻ ibratlardan boʻldi. Bu ishlar orasida sayyid Abdulloh ibn Ibrohim oʻldirildi: u Shibomda edi, Yahyoning akasi Abbosni qamaganini eshitib, Shibom ahlidan bir jamoani toʻplab, akasi Abbosga yordam niyatida Kavkabonga koʻtarildi; yoʻlda Yahyoga akasini qamashda koʻmaklashgan — u boʻlmasa bu ish bitmasdi — Abbos ibn Muhammad ibn Yahyoni uchratib, Kavkabon dovonida qilichini sugʻurib shoshqinlik bilan hujum qildi va unga kuchsiz bir zarba urdi; Abbos ibn Muhammad esa xanjar olib bir sanchdi va oʻlimi shundan boʻldi, qoʻshini unga foyda bermadi. Keyin Abbos ibn Muhammad Sanʼo qasrida yetti yilcha qamaldi; ash-Shavkoniyning nazdida uning oʻzini himoya qilgani sobit boʻldi va mavlono imom uni ozod qildi. U esa chorshanba kuni, shavvolning yigirma beshida vafot etgunicha amirligida qoldi; undan keyin amirlik yuqorida zikr etilgan sayyid Sharafuddinga oʻtdi — u bir necha fanda keng olimlarning kattalaridan.Насабининг тўласи олдин ўтган; тахминан 1130 йилдан кейин туғилган. Ижтиҳод илмларида қўли кучли эди ва умри бўйи илмий маърифатларга берилиб, талабаларга фойда етказди; қариб ёши улғайгач, ўзи ҳаракат қилмаса ҳам, қариндошлари амирлик билан унга келгани учун Кавкабон ва унинг юртларига амир бўлди. Бунинг сабаби шу: Кавкабон амири саййид Иброҳим ибн Муҳаммад — унинг акаси — вафот этиб, амирлик катта ўғли ал-Аббос ибн Иброҳимга ўтди; укаси Яҳё ибн Иброҳим бунда унга рақобат қилиб фурсат пойлаб юрди ва бир куни ғафлатда топиб, бир жамоа билан унинг устига кириб қаттиқ урди, сўнг қўлини боғлаб, кишанлаб уйидан ҳамма кўз ўнгида чиқарди ва шунга мосланган бир уйга қамади. Сўнг Яҳё кавкабонликлар амирликни унга топширмаслигини — чунки орада ёши улуғ бу киши бор эди — билиб, унга келиб амирликни таклиф қилди, у қабул қилди. Амирлиги кунларида ишлар ундан кейин амир бўлган саййид Шарафуддин ибн Аҳмад қўлида эди. Кейин содот ва аъёнлар саййид Яҳё ибн Иброҳимни акасини қамаган кунининг эртасига қамашга иттифоқ қилиб мажлис туздилар ва уни чақирдилар; у аскарлари олдида амирлик дабдабаси билан келди, улар эса қўлини боғлаб кишанлаб, акасини чиқаргандек чиқардилар ва акаси киритилган уйга киритдилар — бу энг улуғ ибратлардан бўлди. Бу ишлар орасида саййид Абдуллоҳ ибн Иброҳим ўлдирилди: у Шибомда эди, Яҳёнинг акаси Аббосни қамаганини эшитиб, Шибом аҳлидан бир жамоани тўплаб, акаси Аббосга ёрдам ниятида Кавкабонга кўтарилди; йўлда Яҳёга акасини қамашда кўмаклашган — у бўлмаса бу иш битмасди — Аббос ибн Муҳаммад ибн Яҳёни учратиб, Кавкабон довонида қиличини суғуриб шошқинлик билан ҳужум қилди ва унга кучсиз бир зарба урди; Аббос ибн Муҳаммад эса ханжар олиб бир санчди ва ўлими шундан бўлди, қўшини унга фойда бермади. Кейин Аббос ибн Муҳаммад Санъо қасрида етти йилча қамалди; аш-Шавконийнинг наздида унинг ўзини ҳимоя қилгани собит бўлди ва мавлоно имом уни озод қилди. У эса чоршанба куни, шавволнинг йигирма бешида вафот этгунича амирлигида қолди; ундан кейин амирлик юқорида зикр этилган саййид Шарафуддинга ўтди — у бир неча фанда кенг олимларнинг катталаридан.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0