Shaddod ibn Avs

Shaddod ibn Avs ibn Sobit ibn al-Munzir al-Ansoriy an-Najjoriy al-Xazrajiy — kunyasi Abu Yaʼlo (Abu Abdurrahmon ham deyilgan) — Rasululloh ﷺ ning shoiri Hasson ibn Sobitning ukasi Avsning oʻgʻli edi. Ahmad ibn al-Barqiy aytadi: otasi Avs ibn Sobit Badr ahlidan boʻlib, Uhud kuni shahid boʻlgan. Shaddodning oʻzini ham baʼzilar Badrda qatnashgan deganlar, biroq Buxoriy: «Sahobaligi bor, Badri esa sahih emas», degan. U sahobalarning fozillari va olimlaridan boʻlib, Bayt al-Maqdisga borib qoʻngan. Undan oʻgʻli Yaʼlo, Abu Idris al-Xavloniy, Abu Asmo ar-Rahabiy, Abul Ashʼas as-Sanʼoniy, Abdurrahmon ibn Gʻanm, Jubayr ibn Nufayr, Kasir ibn Murra, Bashir ibn Kaʼb va boshqalar rivoyat qilganlar. Jobiya masjididagi mashhur voqeada u Uboda ibn Somit va Abu Dardo huzurida Rasululloh ﷺ dan eshitgan hadisini keltiradi: «Kim riyo qilib namoz oʻqisa — shirk keltirgan boʻladi, kim riyo qilib roʻza tutsa — shirk keltirgan boʻladi, kim riyo qilib sadaqa bersa — shirk keltirgan boʻladi». Sufyon ibn Uyayna Abu Dardodan: «Shaddod ibn Avsga ilm va hilm berilgan», deganini rivoyat qiladi; Saʼid ibn Abdulaziz esa: «Shaddod ansorlardan ikki xislat bilan ustun keldi: soʻzlaganda bayoni, gʻazablanganda oʻzini tiyishi bilan», degan. Al-Mufazzal al-Gʻalobiy ansor zohidlarini uch kishi sanagan: Abu Dardo, Umayr ibn Saʼd va Shaddod ibn Avs. Amir boʻlgani, Usmon raziyallohu anhu oʻldirilgach, odamlardan uzlat qilgani ham hikoya qilingan; safarda-yu hazarda oʻrgatilgan «Allohumma inni asʼalukas-sabota fil-amr…» duosini yoʻldoshlariga imlo qilib yozdirgan. Ibn Saʼd aytadi: «Falastinga borib oʻrnashdi, avlod qoldirdi; 58-yili h. 75 yoshida vafot etdi; ibodat va ijtihod sohibi edi». Vafotini hamma shu yilda deb ittifoq qilgan; faqat ayrim xonadon ahlidan 64-yil degan rivoyat ham keltiriladi. Xolid ibn Maʼdondan: «Shomda Uboda ibn Somit va Shaddod ibn Avsdan koʻra ishonchliroq, faqihroq va rozi qilinarliroq kishi qolmagan edi», deyilgan. Olti kitob sohiblari unga hadis chiqarganlar.Шаддод ибн Авс ибн Собит ибн ал-Мунзир ал-Ансорий ан-Нажжорий ал-Хазражий — куняси Абу Яъло (Абу Абдурраҳмон ҳам дейилган) — Расулуллоҳ ﷺ нинг шоири Ҳассон ибн Собитнинг укаси Авснинг ўғли эди. Аҳмад ибн ал-Барқий айтади: отаси Авс ибн Собит Бадр аҳлидан бўлиб, Уҳуд куни шаҳид бўлган. Шаддоднинг ўзини ҳам баъзилар Бадрда қатнашган деганлар, бироқ Бухорий: «Саҳобалиги бор, Бадри эса саҳиҳ эмас», деган. У саҳобаларнинг фозиллари ва олимларидан бўлиб, Байт ал-Мақдисга бориб қўнган. Ундан ўғли Яъло, Абу Идрис ал-Хавлоний, Абу Асмо ар-Раҳабий, Абул Ашъас ас-Санъоний, Абдурраҳмон ибн Ғанм, Жубайр ибн Нуфайр, Касир ибн Мурра, Башир ибн Каъб ва бошқалар ривоят қилганлар. Жобия масжидидаги машҳур воқеада у Убода ибн Сомит ва Абу Дардо ҳузурида Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган ҳадисини келтиради: «Ким риё қилиб намоз ўқиса — ширк келтирган бўлади, ким риё қилиб рўза туца — ширк келтирган бўлади, ким риё қилиб садақа берса — ширк келтирган бўлади». Суфён ибн Уяйна Абу Дардодан: «Шаддод ибн Авсга илм ва ҳилм берилган», деганини ривоят қилади; Саъид ибн Абдулазиз эса: «Шаддод ансорлардан икки хислат билан устун келди: сўзлаганда баёни, ғазабланганда ўзини тийиши билан», деган. Ал-Муфаззал ал-Ғалобий ансор зоҳидларини уч киши санаган: Абу Дардо, Умайр ибн Саъд ва Шаддод ибн Авс. Амир бўлгани, Усмон разияллоҳу анҳу ўлдирилгач, одамлардан узлат қилгани ҳам ҳикоя қилинган; сафарда-ю ҳазарда ўргатилган «Аллоҳумма инни асъалукас-сабота фил-амр…» дуосини йўлдошларига имло қилиб ёздирган. Ибн Саъд айтади: «Фаластинга бориб ўрнашди, авлод қолдирди; 58-йили ҳ. 75 ёшида вафот этди; ибодат ва ижтиҳод соҳиби эди». Вафотини ҳамма шу йилда деб иттифоқ қилган; фақат айрим хонадон аҳлидан 64-йил деган ривоят ҳам келтирилади. Холид ибн Маъдондан: «Шомда Убода ибн Сомит ва Шаддод ибн Авсдан кўра ишончлироқ, фақиҳроқ ва рози қилинарлироқ киши қолмаган эди», дейилган. Олти китоб соҳиблари унга ҳадис чиқарганлар.

Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 6, b. 460Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 6, б. 460