Shayx Jamoluddin Abu Muhammad Abdurahim ibn al-Hasan al-Urmaviy al-Isnaviy

Qohirada yashagan. 704-yil zulhijjasining oxirgi oʻn kunligida tugʻilgan va 721-yilda Qohiraga kelgan; «at-Tanbih»ni yod olib, ad-Dabusiy, as-Sobuniy va boshqalardan hadis eshitgan hamda oz rivoyat qilgan. Ilmni al-Jalol al-Qazviniy, al-Qunaviy va boshqalardan, arab tilini Abu Hayyondan olgan; soʻng dars berish va tasnifga berilib, foydali asarlar yozgan: «al-Muhimmot», «at-Tanqih fimo yaridu alas-Sahih», «al-Hidoya ilo avhom al-Kifoya», «Zoid al-usul», «Talxis ar-Rofiʼi al-kabir», oqqa koʻchirilmagan «al-Ashboh van-nazoir», «al-Budur at-tavoliʼ fil-furuq val-javomiʼ», an-Nawawiyning «al-Minhoj»iga tugallanmagan sharh va al-Baydoviyning «al-Minhoj»iga sharh hamda boshqalar. Mohir faqih, nasihatgoʻy muallim, solih foyda yetkazuvchi edi; birr, din, doʻstonalik va tavozeʼ bilan birga toliblaridan zaif va kamsitilganini yaqin tutar, tund fahmliga foyda yetkazishga harakat qilardi — baʼzan yangi boshlagan uning oldida ayni maʼlum foydani aytsa, koʻnglini olish uchun uni eshitmaganday quloq solardi. Har muhtojga yaxshilik yetkazishda sabotli edi, iborasi fasih, suhbati shirin, muruvvati toʻliq. Bayt ul-mol vakilligi va hisbani olib turgan, madrasalarda dars bergan; 762-yilda vazir bilan orada boʻlgan gap sababli hisbadan oʻzini ozod qilgan, 766-yilda vakillikdan ham chekingan. Undan katta jamoa foyda koʻrgan. al-Iroqiy unga alohida tarjima bagʻishlab, manoqibi, fazilatlari va nazmidan bir ozini zikr qilib, uni koʻp maqtagan — u ham al-Iroqiyni sevar va ulugʻlardi; «Tabaqot ash-Shofiʼiyya»da uni «asrining hofizi» deb sifatlagan. Ibn Habib: «Ilmi dengizi mavj urgan, fazli suvi quyilgan, qalami tili mushkullarni ochadigan imom; furuʼ va usulda dengiz edi, naqllarini tahqiq qilardi — uning qoʻlida fozillar yetishdi va ulamo foyda koʻrdi», degan. «Javohir al-bahrayn»ni 735-yilda, «al-Muhimmot»ni 760-yilda tugatgan. Qozi Taqiyuddin al-Asadiy uning tasnifga oʻttizdan keyin kirishganini aytadi. «al-Minhoj» sharhi puxta va tozalangan boʻlib, koʻpligiga qaramay uning sharhlarining eng foydalisi. 772-yil jumodul-ulosining oʻn sakkizinchi, yakshanba kechasi vafot etgan.Қоҳирада яшаган. 704-йил зулҳижжасининг охирги ўн кунлигида туғилган ва 721-йилда Қоҳирага келган; «ат-Танбиҳ»ни ёд олиб, ад-Дабусий, ас-Собуний ва бошқалардан ҳадис эшитган ҳамда оз ривоят қилган. Илмни ал-Жалол ал-Қазвиний, ал-Қунавий ва бошқалардан, араб тилини Абу Ҳайёндан олган; сўнг дарс бериш ва таснифга берилиб, фойдали асарлар ёзган: «ал-Муҳиммот», «ат-Танқиҳ фимо яриду алас-Саҳиҳ», «ал-Ҳидоя ило авҳом ал-Кифоя», «Зоид ал-усул», «Талхис ар-Рофиъи ал-кабир», оққа кўчирилмаган «ал-Ашбоҳ ван-назоир», «ал-Будур ат-таволиъ фил-фуруқ вал-жавомиъ», ан-Нававийнинг «ал-Минҳож»ига тугалланмаган шарҳ ва ал-Байдовийнинг «ал-Минҳож»ига шарҳ ҳамда бошқалар. Моҳир фақиҳ, насиҳатгўй муаллим, солиҳ фойда етказувчи эди; бирр, дин, дўстоналик ва тавозеъ билан бирга толибларидан заиф ва камситилганини яқин тутар, тунд фаҳмлига фойда етказишга ҳаракат қиларди — баъзан янги бошлаган унинг олдида айни маълум фойдани айца, кўнглини олиш учун уни эшитмагандай қулоқ соларди. Ҳар муҳтожга яхшилик етказишда саботли эди, ибораси фасиҳ, суҳбати ширин, муруввати тўлиқ. Байт ул-мол вакиллиги ва ҳисбани олиб турган, мадрасаларда дарс берган; 762-йилда вазир билан орада бўлган гап сабабли ҳисбадан ўзини озод қилган, 766-йилда вакилликдан ҳам чекинган. Ундан катта жамоа фойда кўрган. ал-Ироқий унга алоҳида таржима бағишлаб, маноқиби, фазилатлари ва назмидан бир озини зикр қилиб, уни кўп мақтаган — у ҳам ал-Ироқийни севар ва улуғларди; «Табақот аш-Шофиъийя»да уни «асрининг ҳофизи» деб сифатлаган. Ибн Ҳабиб: «Илми денгизи мавж урган, фазли суви қуйилган, қалами тили мушкулларни очадиган имом; фуруъ ва усулда денгиз эди, нақлларини таҳқиқ қиларди — унинг қўлида фозиллар етишди ва уламо фойда кўрди», деган. «Жавоҳир ал-баҳрайн»ни 735-йилда, «ал-Муҳиммот»ни 760-йилда тугатган. Қози Тақиюддин ал-Асадий унинг таснифга ўттиздан кейин киришганини айтади. «ал-Минҳож» шарҳи пухта ва тозаланган бўлиб, кўплигига қарамай унинг шарҳларининг энг фойдалиси. 772-йил жумодул-улосининг ўн саккизинчи, якшанба кечаси вафот этган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0