Sulton Qoytboy al-Jarkasiy al-Mahmudiy al-Ashrafiy, soʻng az-Zohiriy, Misr diyorining podshohi

Taxminan sakkiz yuz yigirma nechanchi yilda tugʻilgan; Mahmud ismli bir savdogar uni sakkiz yuz oʻttiz toʻqqizinchi yilda Misr diyoriga keltirgan va al-Ashraf Barsboy uni sotib olgan, keyin az-Zohir Jaqmaqning mulki boʻlgan; xizmatda koʻtarilib, oʻnlik amiri, soʻng tablxona amiri, keyin otabek, nihoyat sakkiz yuz yetmish ikkinchi yil rajabining uchinchi kuni, dushanba kuni sulton boʻlgan. Sultonlikda oyogʻi mustahkam turib, hayabati oʻrnashgan; yaxshi ishlarga yuzlanib, ulamo va solihlarni yaqin tutgan, faqirlarni sevgan, adolati koʻp, ibodati koʻp, ilm va ahliga butunlay moyil, podshohlar shahvatlaridan iffatli boʻlgan — zamonaning bir yaxshiligi edi, jarkas podshohlari ichida ham, ulardan avvalgi turk podshohlari ichida ham unga oʻxshashi boʻlmagan. Sultonligi kunlarida haj qilgan, oʻzgalar qilmagan yaxshiliklarni qilib, xosga ham, omga ham ehson koʻrsatgan; qurbat turlarining koʻpida imoratlari bor. As-Saxoviy «az-Zavʼ al-lomiʼ»da uning tarjimasini uzaytirib, boshqa podshohlar yeta olmaydigan koʻp yaxshiliklarini zikr qilgan, lekin tarjimani boshdan oxir juda sovuq sajʼ bilan yozib, uning safosini buzgan — bunday qilishiga sabab, uning zamondoshi boʻlgani edi; Qutbuddin al-Hanafiy esa «al-Iʼlom»da unga yaxshi tarjima yozgan. Bir yili bir guruh amirlarni chetlatib, boshqalarni tayinlamoqchi boʻlgan va oʻshanda kasal edi; bu ish uchun olti yuz ming dinorcha sarflagan; kasali goh ortib, goh kamayib turgan, u esa bardosh koʻrsatib turgan, nihoyat ojiz qolib, kasali kuchaygan va odamlar undan toʻsilgan, qoʻshinlari orasidagi ixtilof esa kuchaygan; eng katta amiri xotinining akasi Qonsuh boʻlib, undan keyin sulton boʻlgan ham oʻsha edi. Zul-qaʼda oyining oʻn yettinchi kuni, yakshanba kuni vafot etgan.Тахминан саккиз юз йигирма нечанчи йилда туғилган; Маҳмуд исмли бир савдогар уни саккиз юз ўттиз тўққизинчи йилда Миср диёрига келтирган ва ал-Ашраф Барсбой уни сотиб олган, кейин аз-Зоҳир Жақмақнинг мулки бўлган; хизматда кўтарилиб, ўнлик амири, сўнг таблхона амири, кейин отабек, ниҳоят саккиз юз етмиш иккинчи йил ражабининг учинчи куни, душанба куни султон бўлган. Султонликда оёғи мустаҳкам туриб, ҳаябати ўрнашган; яхши ишларга юзланиб, уламо ва солиҳларни яқин тутган, фақирларни севган, адолати кўп, ибодати кўп, илм ва аҳлига бутунлай мойил, подшоҳлар шаҳватларидан иффатли бўлган — замонанинг бир яхшилиги эди, жаркас подшоҳлари ичида ҳам, улардан аввалги турк подшоҳлари ичида ҳам унга ўхшаши бўлмаган. Султонлиги кунларида ҳаж қилган, ўзгалар қилмаган яхшиликларни қилиб, хосга ҳам, омга ҳам эҳсон кўрсатган; қурбат турларининг кўпида иморатлари бор. Ас-Саховий «аз-Завъ ал-ломиъ»да унинг таржимасини узайтириб, бошқа подшоҳлар ета олмайдиган кўп яхшиликларини зикр қилган, лекин таржимани бошдан охир жуда совуқ сажъ билан ёзиб, унинг сафосини бузган — бундай қилишига сабаб, унинг замондоши бўлгани эди; Қутбуддин ал-Ҳанафий эса «ал-Иълом»да унга яхши таржима ёзган. Бир йили бир гуруҳ амирларни четлатиб, бошқаларни тайинламоқчи бўлган ва ўшанда касал эди; бу иш учун олти юз минг динорча сарфлаган; касали гоҳ ортиб, гоҳ камайиб турган, у эса бардош кўрсатиб турган, ниҳоят ожиз қолиб, касали кучайган ва одамлар ундан тўсилган, қўшинлари орасидаги ихтилоф эса кучайган; энг катта амири хотинининг акаси Қонсуҳ бўлиб, ундан кейин султон бўлган ҳам ўша эди. Зул-қаъда ойининг ўн еттинчи куни, якшанба куни вафот этган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 593Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 593