Sulton Qoytboy al-Jarkasiy al-Mahmudiy al-Ashrafiy, soʻng az-Zohiriy, Misr diyorlarining podshohi

Taxminan sakkiz yuz yigirma nechanchi yili tugʻilgan; 839 yili Mahmud degan savdogar uni Misr diyorlariga keltirdi va al-Ashraf Barsboy sotib oldi, keyin az-Zohir Jaqmaq egaladi. Xizmatlarda koʻtarilib oʻnlik amiri, soʻng tabalxona amiri, keyin otabek boʻldi va nihoyat 872 yil rajabining uchinchisi, dushanba kuni sulton boʻldi. Saltanatda qadami mustahkam turdi va hayibasi oʻrnashdi; xayr ishlariga yuzlangan, olimlar va solihlarni yaqin olgan, faqirlarni sevgan, koʻp adolatli, koʻp ibodatli, ilmga butunlay moyil, podshohlar shahvatlaridan iffatli — zamonaning bir yaxshiligi boʻlib, jarkas podshohlari orasida ham, ulardan oldingi turk podshohlari orasida ham unga teng kishi boʻlmagan. Saltanati kunlarida haj qildi va boshqalar qilmagan goʻzal ishlarni qildi, xosu omga ehson qildi; qurbat turlarining koʻpida imoratlari bor. As-Saxoviy «az-Zavʼ al-lomiʼ»da uning tarjimasini uzaytirib, boshqa podshohlar yeta olmaydigan koʻp goʻzal xislatlarini zikr etgan; lekin uning safosini buzib, tarjimani boshdan oxirigacha juda sovuq sajʼ bilan yozgan va boshqaning tarjimasida bunday qilmagan — sababi u bilan zamondosh boʻlgani. Qutbuddin al-Hanafiy «al-Aʼlom»da unga yaxshi tarjima yozgan. 901 yili bir jamoa amirni azl qilib boshqalarni tayinlamoqchi boʻldi — oʻsha paytda kasal edi — va shu sababli olti yuz ming dinorcha sarfladi; kasali goh ortib, goh kamayib turdi, u esa bardosh koʻrsatardi, oxiri ojizlanib kasali ogʻirlashdi va odamlar undan toʻsildi, qoʻshinlari orasidagi ixtilof esa ortib bordi. Amirlarining eng kattasi xotinining akasi Qonsuh boʻlib, undan keyin sulton boʻlgan oʻsha kishidir. Yakshanba kuni, zulqaʼdaning oʻn yettisida vafot etdi.Тахминан саккиз юз йигирма нечанчи йили туғилган; 839 йили Маҳмуд деган савдогар уни Миср диёрларига келтирди ва ал-Ашраф Барсбой сотиб олди, кейин аз-Зоҳир Жақмақ эгалади. Хизматларда кўтарилиб ўнлик амири, сўнг табалхона амири, кейин отабек бўлди ва ниҳоят 872 йил ражабининг учинчиси, душанба куни султон бўлди. Салтанатда қадами мустаҳкам турди ва ҳайибаси ўрнашди; хайр ишларига юзланган, олимлар ва солиҳларни яқин олган, фақирларни севган, кўп адолатли, кўп ибодатли, илмга бутунлай мойил, подшоҳлар шаҳватларидан иффатли — замонанинг бир яхшилиги бўлиб, жаркас подшоҳлари орасида ҳам, улардан олдинги турк подшоҳлари орасида ҳам унга тенг киши бўлмаган. Салтанати кунларида ҳаж қилди ва бошқалар қилмаган гўзал ишларни қилди, хосу омга эҳсон қилди; қурбат турларининг кўпида иморатлари бор. Ас-Саховий «аз-Завъ ал-ломиъ»да унинг таржимасини узайтириб, бошқа подшоҳлар ета олмайдиган кўп гўзал хислатларини зикр этган; лекин унинг сафосини бузиб, таржимани бошдан охиригача жуда совуқ сажъ билан ёзган ва бошқанинг таржимасида бундай қилмаган — сабаби у билан замондош бўлгани. Қутбуддин ал-Ҳанафий «ал-Аълом»да унга яхши таржима ёзган. 901 йили бир жамоа амирни азл қилиб бошқаларни тайинламоқчи бўлди — ўша пайтда касал эди — ва шу сабабли олти юз минг динорча сарфлади; касали гоҳ ортиб, гоҳ камайиб турди, у эса бардош кўрсатарди, охири ожизланиб касали оғирлашди ва одамлар ундан тўсилди, қўшинлари орасидаги ихтилоф эса ортиб борди. Амирларининг энг каттаси хотинининг акаси Қонсуҳ бўлиб, ундан кейин султон бўлган ўша кишидир. Якшанба куни, зулқаъданинг ўн еттисида вафот этди.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 55Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 55