Tahmasb, ajam yurtlari podshohi

Uning xabarlari hijriy oʻn ikkinchi asrning oʻrtalarida Yamanga yetgan va begonalar undan hayratlanarli kuch va ulkan saltanat haqida xabar berishgan. Bu yer ahlidan oʻsha kunlarga yetganlar naqlicha, xulosasi shu: u oʻsha yerdagi imomlar mashhadlaridan birida xizmatkor boʻlgan, keyin baʼzi joylarga chiqib, bir jamoa odamni oʻziga ergashishga chaqirgan va ular ergashgan; ishi ochilaverib, oʻsha diyor podshohligini, barcha ajam mamlakatlarini va Iroq mamlakatlarini egallagan. Podshohligi mustahkamlangach, sanoqsiz qoʻshin bilan Hindiston yurtiga gʻazot qilgan — oʻshanda uning podshohi Muhammad Shoh deb atalardi; u ulkan qoʻshin bilan qarshi chiqib, ikki qoʻshin bir necha kun toʻqnashgan. Janglarning birida Hind podshohining amir ul-umarosi oʻldirilgan; rutbada undan keyingi amir oʻrniga oʻtishga tamaʼ qilgan edi, sulton boshqa kishini tayinlagach, u xiyonat qilib, qoʻshinining bir toifasi bilan Tahmasb tomonga oʻtgan va shu sabab Hind sultoni zaiflashgan. Soʻng oʻsha amir ikki podshoh orasida sulh uchun harakat qilgan; ular belgilangan joyda uchrashishga vaʼdalashishgan, Hind sultoni oldin yetib borgan, keyin Tahmasb kelib oʻtirgan va Hind sultonining soqoli qirilgan holda tamaki chekayotganini koʻrib, buni inkor qilib, uni koyigan. Sulh shu shart bilan bitgan: Tahmasb qoʻshinlari bilan sultonning Nay Xur degan ulkan shahriga kiradi, ahli omonda boʻladi va Hind sultoni u bilan birga ikrom bilan qaytib, oʻz mamlakatida qoladi. Ular shaharga kirishgan; juma namozi kelganda hind ahli Tahmasb xutbadagi rasmlarini ajam rasmlariga oʻzgartirishidan qoʻrqishgan, u esa qilmay, ularni oʻz holicha qoldirgan va ular xursand boʻlishgan. Qoʻshini butun shaharga yoyilib, ahli bilan birga joylashgan edi; hind avboshlari Tahmasb askarlaridan birini qoʻlga kiritsa, gʻiybatan oʻldirar va shu bilan koʻp kishini yoʻq qilishgan. Tahmasbga bu yetgach, tekshirib, sheriklarini sanab, koʻpi yoʻqolganini koʻrgan va qoʻshinlariga shahar ahlini oʻldirishni buyurgan; ular uch kun davomida topganini oʻldirib, hind oʻliklari yuz mingdan oshgan; uchinchi kundan keyin qilichni koʻtarishga buyurib, omonlik eʼlon qilgan, shahar ahlini musodara qilib mollarini undirgan, sultonlarining xazinalaridan xohlaganini olgan va Hind yurtlarini titratib qaytgan — oʻsha sulton unga u yerda noib boʻlib qolgan. Soʻng Misr, Shom va Rumga gʻazot qilishni niyat qilgan; podshohlar undan qoʻrqib, unga kuchlari yetmasligiga ishonch hosil qilishgan, ammo Alloh uning yomonligidan kifoya qilib, musulmonlardan zararini qaytargan: gʻulomlaridan bir jamoa til biriktirib, uni oʻz toʻshagida oʻldirgan. Podshohligi toʻqqiz yil davom etgan. Keyin Sanʼoga hakim sayyid Ibrohim al-Ajamiy kelgan — otasi Tahmasbning tabiblaridan edi — va gʻaroyib xabarlar aytgan: uning ish boshida tuya sohiblaridan biri, jussasi ulkan, badani kuchli kishi boʻlgani; Hind podshohi ajam yurtlariga gʻazot qilganda ularning sultoni oʻyin-kulgi va bekorchilik bilan mashgʻul boʻlib, Hind sultoni iqlimma-iqlim, shaharma-shahar fath etib, faqat ajam sultoni turgan shahar qolgani; ajam sultoni qoʻrqib oʻsha shahardagi eʼtiqod qilinadigan mashhadlardan biriga panoh tortgani va shunda uning oʻzi turib, odamlarni jihodga chaqirgani.Унинг хабарлари ҳижрий ўн иккинчи асрнинг ўрталарида Яманга етган ва бегоналар ундан ҳайратланарли куч ва улкан салтанат ҳақида хабар беришган. Бу ер аҳлидан ўша кунларга етганлар нақлича, хулосаси шу: у ўша ердаги имомлар машҳадларидан бирида хизматкор бўлган, кейин баъзи жойларга чиқиб, бир жамоа одамни ўзига эргашишга чақирган ва улар эргашган; иши очилавериб, ўша диёр подшоҳлигини, барча ажам мамлакатларини ва Ироқ мамлакатларини эгаллаган. Подшоҳлиги мустаҳкамлангач, саноқсиз қўшин билан Ҳиндистон юртига ғазот қилган — ўшанда унинг подшоҳи Муҳаммад Шоҳ деб аталарди; у улкан қўшин билан қарши чиқиб, икки қўшин бир неча кун тўқнашган. Жангларнинг бирида Ҳинд подшоҳининг амир ул-умароси ўлдирилган; рутбада ундан кейинги амир ўрнига ўтишга тамаъ қилган эди, султон бошқа кишини тайинлагач, у хиёнат қилиб, қўшинининг бир тоифаси билан Таҳмасб томонга ўтган ва шу сабаб Ҳинд султони заифлашган. Сўнг ўша амир икки подшоҳ орасида сулҳ учун ҳаракат қилган; улар белгиланган жойда учрашишга ваъдалашишган, Ҳинд султони олдин етиб борган, кейин Таҳмасб келиб ўтирган ва Ҳинд султонининг соқоли қирилган ҳолда тамаки чекаётганини кўриб, буни инкор қилиб, уни койиган. Сулҳ шу шарт билан битган: Таҳмасб қўшинлари билан султоннинг Най Хур деган улкан шаҳрига киради, аҳли омонда бўлади ва Ҳинд султони у билан бирга икром билан қайтиб, ўз мамлакатида қолади. Улар шаҳарга киришган; жума намози келганда ҳинд аҳли Таҳмасб хутбадаги расмларини ажам расмларига ўзгартиришидан қўрқишган, у эса қилмай, уларни ўз ҳолича қолдирган ва улар хурсанд бўлишган. Қўшини бутун шаҳарга ёйилиб, аҳли билан бирга жойлашган эди; ҳинд авбошлари Таҳмасб аскарларидан бирини қўлга кирица, ғийбатан ўлдирар ва шу билан кўп кишини йўқ қилишган. Таҳмасбга бу етгач, текшириб, шерикларини санаб, кўпи йўқолганини кўрган ва қўшинларига шаҳар аҳлини ўлдиришни буюрган; улар уч кун давомида топганини ўлдириб, ҳинд ўликлари юз мингдан ошган; учинчи кундан кейин қилични кўтаришга буюриб, омонлик эълон қилган, шаҳар аҳлини мусодара қилиб молларини ундирган, султонларининг хазиналаридан хоҳлаганини олган ва Ҳинд юртларини титратиб қайтган — ўша султон унга у ерда ноиб бўлиб қолган. Сўнг Миср, Шом ва Румга ғазот қилишни ният қилган; подшоҳлар ундан қўрқиб, унга кучлари етмаслигига ишонч ҳосил қилишган, аммо Аллоҳ унинг ёмонлигидан кифоя қилиб, мусулмонлардан зарарини қайтарган: ғуломларидан бир жамоа тил бириктириб, уни ўз тўшагида ўлдирган. Подшоҳлиги тўққиз йил давом этган. Кейин Санъога ҳаким саййид Иброҳим ал-Ажамий келган — отаси Таҳмасбнинг табибларидан эди — ва ғаройиб хабарлар айтган: унинг иш бошида туя соҳибларидан бири, жуссаси улкан, бадани кучли киши бўлгани; Ҳинд подшоҳи ажам юртларига ғазот қилганда уларнинг султони ўйин-кулги ва бекорчилик билан машғул бўлиб, Ҳинд султони иқлимма-иқлим, шаҳарма-шаҳар фатҳ этиб, фақат ажам султони турган шаҳар қолгани; ажам султони қўрқиб ўша шаҳардаги эътиқод қилинадиган машҳадлардан бирига паноҳ тортгани ва шунда унинг ўзи туриб, одамларни жиҳодга чақиргани.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0