Tahmosb, ajam yurtlarining podshohi

Uning xabarlari hijriy oʻn ikkinchi asrning oʻrtalarida Yamanga yetib, kelgan begonalar undan hayratomuz kuch va ulugʻ saltanat haqida soʻzlashgan. Oʻsha kunlarni koʻrgan bu yurt ahlining naqliga koʻra, u avvalida u yerdagi imomlar mashhadlaridan birida xizmatkor boʻlgan; keyin baʼzi joylarga chiqib, bir jamoa odamni oʻziga ergashishga chaqirgan va ular ergashgan, ishi tobora oshkor boʻlib, oxiri oʻsha diyor mulkini, butun ajam mamlakatlarini va Iroq mamlakatlarini egallagan. Mulki qaror topgach, sanoqsiz qoʻshin bilan Hind yurtlariga yurish qilgan; oʻshanda uning podshohi Muhammad Shoh edi va u katta qoʻshin bilan qarshi chiqib, saflar bir necha kun toʻqnashgan — baʼzisida Hind podshohining amirul-umarosi oʻldirilgan; martabada undan keyingi amir uning oʻrnini koʻzlagan edi, sulton boshqa kishini tayinlagach, u xiyonat qilib, bir toifa askari bilan Tahmosb tomonga oʻtgan va shu sabab Hind sultoni zaiflashgan. Soʻng oʻsha amir ikki podshoh orasida sulh vositachiligini qilib, ular belgilangan joyda uchrashgan: Tahmosb Hind sultonining tamaki chekayotganini va soqoli olinganini koʻrib, buni inkor qilib, uni koyigan. Sulh Tahmosb qoʻshini bilan sultonning katta shahriga kirishi, shahar ahli omonda boʻlishi va Hind sultoni izzat bilan qaytib, oʻz mulkida qolishi sharti bilan tuzilgan. Juma namozi kelganda hind ahli u xutba rasmlarini ajam rasmiga oʻzgartirishidan qoʻrqqan, ammo u ularni oʻz holicha qoldirgan va ular bundan quvongan. Qoʻshini butun shahar boʻylab, ahli bilan birga joylashgani uchun hindlarning avbosh toifasi Tahmosb askarlaridan birini topsa, gʻaflatda oʻldirar edi va shu sabab koʻp kishi halok boʻldi; buni bilgan Tahmosb ashoblarini tekshirib, koʻpi yoʻqolganini koʻrgach, qoʻshiniga shahar ahlini oʻldirishni buyurgan va uch kun davomida topganini qirishgan, oxiri hindlarning oʻliklari yuz mingdan oshgan. Uchinchi kundan keyin qilichni koʻtarishni buyurib, omonlik eʼlon qilgan, shahar ahlini musodara qilib mollarini olgan, sultonlari xazinasidan xohlaganini olgan va Hind yurtini boʻysundirib qaytgan — oʻsha sulton unga noib boʻlib qolgan. Soʻng Misr, Shom va Rumga yurish qilishni koʻzlab, podshohlar undan qoʻrqib, unga bardosh berolmasliklariga ishonch hosil qilishgan, ammo Alloh musulmonlardan uning yomonligini qaytardi: oʻz kishilaridan bir jamoa til biriktirib, uni toʻshagida oʻldirishdi. Hukmronligi toʻqqiz yil davom etgan. Ash-Shavkoniy bularni oʻsha kunlarni koʻrgan begonalarning xabarlaridan yodida qolganicha yozganini aytadi va Sanʼoga kelgan, otasi Tahmosbning tabiblaridan boʻlgan Sayyid Ibrohim al-Ajamiy al-Hakimning naqllarini ham keltiradi: unga koʻra Tahmosb ishining boshida tuya soqchilaridan biri boʻlgan, gavdasi katta, badani baquvvat edi.Унинг хабарлари ҳижрий ўн иккинчи асрнинг ўрталарида Яманга етиб, келган бегоналар ундан ҳайратомуз куч ва улуғ салтанат ҳақида сўзлашган. Ўша кунларни кўрган бу юрт аҳлининг нақлига кўра, у аввалида у ердаги имомлар машҳадларидан бирида хизматкор бўлган; кейин баъзи жойларга чиқиб, бир жамоа одамни ўзига эргашишга чақирган ва улар эргашган, иши тобора ошкор бўлиб, охири ўша диёр мулкини, бутун ажам мамлакатларини ва Ироқ мамлакатларини эгаллаган. Мулки қарор топгач, саноқсиз қўшин билан Ҳинд юртларига юриш қилган; ўшанда унинг подшоҳи Муҳаммад Шоҳ эди ва у катта қўшин билан қарши чиқиб, сафлар бир неча кун тўқнашган — баъзисида Ҳинд подшоҳининг амирул-умароси ўлдирилган; мартабада ундан кейинги амир унинг ўрнини кўзлаган эди, султон бошқа кишини тайинлагач, у хиёнат қилиб, бир тоифа аскари билан Таҳмосб томонга ўтган ва шу сабаб Ҳинд султони заифлашган. Сўнг ўша амир икки подшоҳ орасида сулҳ воситачилигини қилиб, улар белгиланган жойда учрашган: Таҳмосб Ҳинд султонининг тамаки чекаётганини ва соқоли олинганини кўриб, буни инкор қилиб, уни койиган. Сулҳ Таҳмосб қўшини билан султоннинг катта шаҳрига кириши, шаҳар аҳли омонда бўлиши ва Ҳинд султони иззат билан қайтиб, ўз мулкида қолиши шарти билан тузилган. Жума намози келганда ҳинд аҳли у хутба расмларини ажам расмига ўзгартиришидан қўрққан, аммо у уларни ўз ҳолича қолдирган ва улар бундан қувонган. Қўшини бутун шаҳар бўйлаб, аҳли билан бирга жойлашгани учун ҳиндларнинг авбош тоифаси Таҳмосб аскарларидан бирини топса, ғафлатда ўлдирар эди ва шу сабаб кўп киши ҳалок бўлди; буни билган Таҳмосб ашобларини текшириб, кўпи йўқолганини кўргач, қўшинига шаҳар аҳлини ўлдиришни буюрган ва уч кун давомида топганини қиришган, охири ҳиндларнинг ўликлари юз мингдан ошган. Учинчи кундан кейин қилични кўтаришни буюриб, омонлик эълон қилган, шаҳар аҳлини мусодара қилиб молларини олган, султонлари хазинасидан хоҳлаганини олган ва Ҳинд юртини бўйсундириб қайтган — ўша султон унга ноиб бўлиб қолган. Сўнг Миср, Шом ва Румга юриш қилишни кўзлаб, подшоҳлар ундан қўрқиб, унга бардош беролмасликларига ишонч ҳосил қилишган, аммо Аллоҳ мусулмонлардан унинг ёмонлигини қайтарди: ўз кишиларидан бир жамоа тил бириктириб, уни тўшагида ўлдиришди. Ҳукмронлиги тўққиз йил давом этган. Аш-Шавконий буларни ўша кунларни кўрган бегоналарнинг хабарларидан ёдида қолганича ёзганини айтади ва Санъога келган, отаси Таҳмосбнинг табибларидан бўлган Саййид Иброҳим ал-Ажамий ал-Ҳакимнинг нақлларини ҳам келтиради: унга кўра Таҳмосб ишининг бошида туя соқчиларидан бири бўлган, гавдаси катта, бадани бақувват эди.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 303Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 303