Tankiz, Shom noibi
Muhaddis
al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)
Kichikligida Misrga keltirilib, al-Ashraf uni sotib olgan, soʻng an-Nosirning qoʻliga oʻtib, amiri ashara qilingan; an-Nosir Kerakka qochganda uning yonida boʻlib, u bilan al-Afram orasida elchilik qilgan. Al-Afram uni Shom amirlariga xat olib yurishda ayblab tintuv qilgani va jazo bilan qoʻrqitgani uchun an-Nosirga qaytib shikoyat qilgan, an-Nosir esa: «Mulkka qaytsam, uning oʻrniga sen Shom noibi boʻlasan», degan va 712-yil rabiʼul-oxirida uni Shom noibligiga yuborgan. 715-yilda uning qoʻli bilan Malatiya fath boʻlgan — sultondan izn olib, boshqa tomonga yurgandek koʻrsatib chiqqan, Halabga yetgach qoʻshin ajratib jangga kirgan va shaharni olib, asirlar, oʻljalar hamda koʻp mol bilan qaytgan; shundan shoni ulugʻlanib, amirlaru noiblar undan qoʻrqadigan boʻlgan. as-Safadiy: «Yaxshi va odil siyrat bilan yurdi — na yeyish, na ichish, na kiyim, na nikoh gʻami bor edi, faqat raiyatni tinch qilish fikri bor edi; kunlarida yoʻllar tinch, narxlar arzon boʻldi va uning valiyligida hech kim, kofir boʻlsa ham, birovga zulm qila olmadi», degan. an-Nosir uni shu qadar ulugʻlaganki, Shom noiblariga sultonga yozadigan hamma narsani Tankizga ham yozishni buyurgan va oxirida hech ishni u bilan maslahatlashmay qilmaydigan boʻlgan. Butun valiyligi davomida na amir, na noib, na qozi, na vazir, na kotibni pora evaziga tayinlamagan — unga katta mol keltirilsa, qaytarib, egasidan yuz oʻgirardi. Iso al-Mutʼim, Abu Bakr ibn Ahmad ibn Abduddoyim va Ibn ash-Shihnadan hadis eshitgan; Madinada baʼzi muhaddislar unga «Sahih al-Buxoriy» sulosiyotlarini oʻqigan. Damashqda masjidlar, madrasalar va ribotlar qurdirgan, 721-yilda haj qilgan. Haqqa va shariatni nusrat qilishga sobit edi, lekin xayoli koʻp, gʻazabi tez, qattiqqoʻl edi va gʻazablansa jabborlarning urishidek urardi; hech kim salobatidan unga qarshi soʻz ayta olmasdi.Кичиклигида Мисрга келтирилиб, ал-Ашраф уни сотиб олган, сўнг ан-Носирнинг қўлига ўтиб, амири ашара қилинган; ан-Носир Керакка қочганда унинг ёнида бўлиб, у билан ал-Афрам орасида элчилик қилган. Ал-Афрам уни Шом амирларига хат олиб юришда айблаб тинтув қилгани ва жазо билан қўрқитгани учун ан-Носирга қайтиб шикоят қилган, ан-Носир эса: «Мулкка қайцам, унинг ўрнига сен Шом ноиби бўласан», деган ва 712-йил рабиъул-охирида уни Шом ноиблигига юборган. 715-йилда унинг қўли билан Малатия фатҳ бўлган — султондан изн олиб, бошқа томонга юргандек кўрсатиб чиққан, Ҳалабга етгач қўшин ажратиб жангга кирган ва шаҳарни олиб, асирлар, ўлжалар ҳамда кўп мол билан қайтган; шундан шони улуғланиб, амирлару ноиблар ундан қўрқадиган бўлган. ас-Сафадий: «Яхши ва одил сийрат билан юрди — на ейиш, на ичиш, на кийим, на никоҳ ғами бор эди, фақат раиятни тинч қилиш фикри бор эди; кунларида йўллар тинч, нархлар арзон бўлди ва унинг валийлигида ҳеч ким, кофир бўлса ҳам, бировга зулм қила олмади», деган. ан-Носир уни шу қадар улуғлаганки, Шом ноибларига султонга ёзадиган ҳамма нарсани Танкизга ҳам ёзишни буюрган ва охирида ҳеч ишни у билан маслаҳатлашмай қилмайдиган бўлган. Бутун валийлиги давомида на амир, на ноиб, на қози, на вазир, на котибни пора эвазига тайинламаган — унга катта мол келтирилса, қайтариб, эгасидан юз ўгирарди. Исо ал-Мутъим, Абу Бакр ибн Аҳмад ибн Абдуддойим ва Ибн аш-Шиҳнадан ҳадис эшитган; Мадинада баъзи муҳаддислар унга «Саҳиҳ ал-Бухорий» сулосиётларини ўқиган. Дамашқда масжидлар, мадрасалар ва риботлар қурдирган, 721-йилда ҳаж қилган. Ҳаққа ва шариатни нусрат қилишга собит эди, лекин хаёли кўп, ғазаби тез, қаттиққўл эди ва ғазабланса жабборларнинг уришидек урарди; ҳеч ким салобатидан унга қарши сўз айта олмасди.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 169Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 169
al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)
Kichikligida Misrga keltirilib, al-Ashraf uni sotib olgan, keyin an-Nosirga oʻtgan va u oʻzini taxtdan chetlab al-Karakka qochishidan oldin uni oʻnlik amir qilgan; al-Karakda uning hamrohi boʻlib, u bilan oʻsha paytdagi Shom noibi al-Afram orasida elchilik qilib yurgan. Bir gal al-Afram uni Shom amirlariga xat olib yurishda ayblab, tintuv qilib, jazo bilan qoʻrqitgach, u an-Nosirga qaytib shikoyat qilgan va an-Nosir: «Agar mulkka qaytsam, sen uning oʻrniga Shom noibisan», degan. Yetti yuz oʻn ikkinchi yil rabiul-oxirida uni Shom noibligiga tayinlab, yoniga unga kerakli narsalarni oʻrgatadigan kishi qoʻshib yuborgan; u ishni yaxshi olib borib, hurmat va katta obroʻ yoʻlini tutgan. Yetti yuz oʻn beshinchi yilda Alloh uning qoʻli bilan Malatyani fath qilgan: sultondan izn olib, boshqa tomonga bormoqchidek koʻrsatib chiqqan, qoʻshinlar u bilan yurgan, oʻzi esa naqora va koʻslar bilan sulton dastida, yonida qozilar bilan borgan; Halabga yetgach, Malatyaga qoʻshin ajratib, oʻzi ortidan borib, shaharni fath qilgunicha qamal qilgan va asirlar, oʻljalar va koʻp mol bilan qaytgan — shundan keyin martabasi ulugʻayib, amirlar va noiblar undan qoʻrqadigan boʻlishgan. As-Safadiy aytadi: «U goʻzal va adolatli yoʻl tutdi — yeyish, ichish, kiyinish yoki uylanishda emas, faqat raiyatni tinch qilish fikrida edi; uning kunlarida yoʻllar tinch, narxlar arzon boʻldi va uning viloyatida hech kim, hatto kofir boʻlsa ham, boshqasiga zulm qila olmasdi». An-Nosir uni ulugʻlashda haddan oshib, Shom yurtidagi barcha noiblarga Tankizga sultonga yozadigan iboralarning barchasi bilan yozishni buyurgan; ish shu darajaga yetganki, an-Nosir u bilan maslahatlashmay hech ish qilmas, u sultondan biror narsa soʻrab yozsa, nodir hollardan boshqa vaqtda qaytarilmasdi. Butun hukmronligi davomida na amir, na noib, na qozi, na vazir, na kotib — hech bir katta yoki kichik vazifani poraga yoki mukofot koʻzlab bergan emas; aksincha, shu maqsadda unga koʻp mol keltirilsa, uni qaytarar va egasini xoʻrlardi. Hadis ham eshitgan — Iso al-Mutʼimdan, Abu Bakr ibn Ahmad ibn Abduddoyimdan, Ibn ash-Shihnadan va boshqalardan; haj qilganida Madinada baʼzi muhaddislar unga «Sulosiyot al-Buxoriy»ni oʻqib berishgan. Damashqda masjid, madrasa va ribotlardan iborat obidalari bor; yetti yuz oʻttiz birinchi yilda haj qilgan va hajdan keyin Qohiraga kelganida sulton amirlarga unga hadya berishni buyurgan, unga keltirilgan narsalar sakson ming dinorga yetgan. Uning hukmronligida odamlar joni, moli, ayollari va bolalari uchun xotirjam edi; haqqa yordam berar, shariatga nusrat berardi — faqat koʻp shubhalanar, tez gʻazablanar, qattiq oʻtkir edi va haybatidan hech kim unga qarshi soʻz aytolmasdi.Кичиклигида Мисрга келтирилиб, ал-Ашраф уни сотиб олган, кейин ан-Носирга ўтган ва у ўзини тахтдан четлаб ал-Каракка қочишидан олдин уни ўнлик амир қилган; ал-Каракда унинг ҳамроҳи бўлиб, у билан ўша пайтдаги Шом ноиби ал-Афрам орасида элчилик қилиб юрган. Бир гал ал-Афрам уни Шом амирларига хат олиб юришда айблаб, тинтув қилиб, жазо билан қўрқитгач, у ан-Носирга қайтиб шикоят қилган ва ан-Носир: «Агар мулкка қайцам, сен унинг ўрнига Шом ноибисан», деган. Етти юз ўн иккинчи йил рабиул-охирида уни Шом ноиблигига тайинлаб, ёнига унга керакли нарсаларни ўргатадиган киши қўшиб юборган; у ишни яхши олиб бориб, ҳурмат ва катта обрў йўлини тутган. Етти юз ўн бешинчи йилда Аллоҳ унинг қўли билан Малатяни фатҳ қилган: султондан изн олиб, бошқа томонга бормоқчидек кўрсатиб чиққан, қўшинлар у билан юрган, ўзи эса нақора ва кўслар билан султон дастида, ёнида қозилар билан борган; Ҳалабга етгач, Малатяга қўшин ажратиб, ўзи ортидан бориб, шаҳарни фатҳ қилгунича қамал қилган ва асирлар, ўлжалар ва кўп мол билан қайтган — шундан кейин мартабаси улуғайиб, амирлар ва ноиблар ундан қўрқадиган бўлишган. Ас-Сафадий айтади: «У гўзал ва адолатли йўл тутди — ейиш, ичиш, кийиниш ёки уйланишда эмас, фақат раиятни тинч қилиш фикрида эди; унинг кунларида йўллар тинч, нархлар арзон бўлди ва унинг вилоятида ҳеч ким, ҳатто кофир бўлса ҳам, бошқасига зулм қила олмасди». Ан-Носир уни улуғлашда ҳаддан ошиб, Шом юртидаги барча ноибларга Танкизга султонга ёзадиган ибораларнинг барчаси билан ёзишни буюрган; иш шу даражага етганки, ан-Носир у билан маслаҳатлашмай ҳеч иш қилмас, у султондан бирор нарса сўраб ёзса, нодир ҳоллардан бошқа вақтда қайтарилмасди. Бутун ҳукмронлиги давомида на амир, на ноиб, на қози, на вазир, на котиб — ҳеч бир катта ёки кичик вазифани порага ёки мукофот кўзлаб берган эмас; аксинча, шу мақсадда унга кўп мол келтирилса, уни қайтарар ва эгасини хўрларди. Ҳадис ҳам эшитган — Исо ал-Мутъимдан, Абу Бакр ибн Аҳмад ибн Абдуддойимдан, Ибн аш-Шиҳнадан ва бошқалардан; ҳаж қилганида Мадинада баъзи муҳаддислар унга «Сулосиёт ал-Бухорий»ни ўқиб беришган. Дамашқда масжид, мадраса ва риботлардан иборат обидалари бор; етти юз ўттиз биринчи йилда ҳаж қилган ва ҳаждан кейин Қоҳирага келганида султон амирларга унга ҳадя беришни буюрган, унга келтирилган нарсалар саксон минг динорга етган. Унинг ҳукмронлигида одамлар жони, моли, аёллари ва болалари учун хотиржам эди; ҳаққа ёрдам берар, шариатга нусрат берарди — фақат кўп шубҳаланар, тез ғазабланар, қаттиқ ўткир эди ва ҳайбатидан ҳеч ким унга қарши сўз айтолмасди.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 169Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 169