Tojuddin Abdulboqiy ibn Abdulmajid ibn Abdulloh ibn Masno al-Yamaniy al-Maxzumiy
Muhaddis
685-yil rajab oyida Makkada tugʻilgan; Yamanga kirib bir muddat turgan, soʻng yetti yuzdan sal keyin Misrga kelib bir muddat turgan, keyin al-Afram zamonida Shomga kelgan va unga maosh belgilangan hamda odamlar undan aruz va maqomalarni oʻqishgan. 716-yilda Yamanga qaytgan va al-Muayyad ar-Rasuliy uni vazir qilgan; al-Muayyad oʻlgunicha shu vazifada turgan, keyin uning oʻgʻli az-Zofir uni tayinlab, yaqin tutib ulugʻlagan; soʻng al-Mujohid uni musodara qilib mollarini supurib olgan va u undan Makkaga qochib, 730-yilda Misr diyoriga kirgan hamda al-Mashhad an-Nafisiyda dars bergan; keyin Bayt al-Maqdisni vatan tutib, Halab, Damashq, Misr va Tarobulus orasida borib-kelib yurgan, toki 744-yilda vafot etgan. Nazm va nasrga qudrati bor edi; al-Qozi al-Fozilni yerga urib, undan Ibn al-Asirni afzal koʻrardi. Yaman tarixini va nahvchilar tarixini yozgan, Ibn Xallikon tarixini bir juzda ixtisor qilib, oʻz zamonigacha zayl bitgan, Iyozning «ash-Shifo»si lafzlarini bir juzda zabt etgan va «Mutrib as-samʼ fi hadis Umm Zarʼ»ni yozgan; fiqh, usul va adab fanlari bilan koʻp mashgʻul boʻlgan hamda «as-Sihoh»ni ixtisor qilgan. Zamondoshlaridan biri: «Rivoyatda unga suyanilmaydi», degani naql qilinadi.685-йил ражаб ойида Маккада туғилган; Яманга кириб бир муддат турган, сўнг етти юздан сал кейин Мисрга келиб бир муддат турган, кейин ал-Афрам замонида Шомга келган ва унга маош белгиланган ҳамда одамлар ундан аруз ва мақомаларни ўқишган. 716-йилда Яманга қайтган ва ал-Муайяд ар-Расулий уни вазир қилган; ал-Муайяд ўлгунича шу вазифада турган, кейин унинг ўғли аз-Зофир уни тайинлаб, яқин тутиб улуғлаган; сўнг ал-Мужоҳид уни мусодара қилиб молларини супуриб олган ва у ундан Маккага қочиб, 730-йилда Миср диёрига кирган ҳамда ал-Машҳад ан-Нафисийда дарс берган; кейин Байт ал-Мақдисни ватан тутиб, Ҳалаб, Дамашқ, Миср ва Таробулус орасида бориб-келиб юрган, токи 744-йилда вафот этган. Назм ва насрга қудрати бор эди; ал-Қози ал-Фозилни ерга уриб, ундан Ибн ал-Асирни афзал кўрарди. Яман тарихини ва наҳвчилар тарихини ёзган, Ибн Халликон тарихини бир жузда ихтисор қилиб, ўз замонигача зайл битган, Иёзнинг «аш-Шифо»си лафзларини бир жузда забт этган ва «Мутриб ас-самъ фи ҳадис Умм Заръ»ни ёзган; фиқҳ, усул ва адаб фанлари билан кўп машғул бўлган ҳамда «ас-Сиҳоҳ»ни ихтисор қилган. Замондошларидан бири: «Ривоятда унга суянилмайди», дегани нақл қилинади.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0