Tovus ibn Kayson al-Yamaniy

Abu Abdurrahmon; Ibn Abbosning eng yirik shogirdlaridan biri edi — Ato va boshqalar omma bilan kirsa, Tovus xoslar bilan kirardi. Oʻzi: «Rasululloh ﷺ ning ellik nafar sahobalariga yetishganman», degan. Amirlardan butkul yuz oʻgirgan: Xuroson hokimi Salm ibn Qutayba huzuriga kelib bir narsa soʻraganda uni jerkib tashladi, «Bu Xuroson sohibi-ku» deyishganda: «Shuning uchun u menga yanada arzimasroq», dedi. Amir Ayyub ibn Yahyo unga yetti yuz dinor yuborganda olishdan bosh tortdi; elchi pulni uydagi tokchaga tashlab ketib, «oldi» deb yolgʻon aytdi — koʻp oʻtib qidirilganda dinorlar oʻsha joyda, ustini oʻrgimchak toʻr qilib olgan holda topildi. Sulaymon ibn Abdulmalik uni haj marosimlari haqida soʻrash uchun chaqirtirganda, unga jahannam labidagi bir qoyaning yetmish yil pastga qulaganini eslatib: «Alloh uni kimga tayyorlagan, bilasanmi? Allohning hukmiga sherik boʻlib, zulm qilgan kishiga», dedi. Otoga esa: «Eshigini yopib, oldiga darvozabon qoʻygan kishiga hojatingni aytishdan ehtiyot boʻl; eshigi senga qiyomatgacha ochiq, duo qilishingni soʻrab, ijobatni vaʼda qilgan Zotni tut», degan.Абу Абдурраҳмон; Ибн Аббоснинг энг йирик шогирдларидан бири эди — Ато ва бошқалар омма билан кирса, Товус хослар билан кирарди. Ўзи: «Расулуллоҳ ﷺ нинг эллик нафар саҳобаларига етишганман», деган. Амирлардан буткул юз ўгирган: Хуросон ҳокими Салм ибн Қутайба ҳузурига келиб бир нарса сўраганда уни жеркиб ташлади, «Бу Хуросон соҳиби-ку» дейишганда: «Шунинг учун у менга янада арзимасроқ», деди. Амир Айюб ибн Яҳё унга етти юз динор юборганда олишдан бош тортди; элчи пулни уйдаги токчага ташлаб кетиб, «олди» деб ёлғон айтди — кўп ўтиб қидирилганда динорлар ўша жойда, устини ўргимчак тўр қилиб олган ҳолда топилди. Сулаймон ибн Абдулмалик уни ҳаж маросимлари ҳақида сўраш учун чақиртирганда, унга жаҳаннам лабидаги бир қоянинг етмиш йил пастга қулаганини эслатиб: «Аллоҳ уни кимга тайёрлаган, биласанми? Аллоҳнинг ҳукмига шерик бўлиб, зулм қилган кишига», деди. Отога эса: «Эшигини ёпиб, олдига дарвозабон қўйган кишига ҳожатингни айтишдан эҳтиёт бўл; эшиги сенга қиёматгача очиқ, дуо қилишингни сўраб, ижобатни ваъда қилган Зотни тут», деган.

Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 4678Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 4678