Xalil ibn Amiron Shoh ibn Temurlang
Muhaddis
Bobosi Temur vafotidan keyin, otasi va amakilari hayotligida podshoh boʻlgan, chunki 807-yilda Temur oʻlganda yonida u bor edi va odamlar uning sultonligidan boshqa chora topishmagan. Xazinalarni egallab, saxovati bilan amirlarni qoʻlga olgan. Unda muloyimlik va samimiylik bor edi, siyosati goʻzal, soʻzi rost, surati chiroyli edi; mulkini tartibga solishga kirishib, raiyat qalbini egallagan va ishi kuchaygan. Voqealar yuz berib, 809-yilda Rayda zaharlanib oʻlgan; Shodmulk ismli xotini xanjar bilan boʻynining orqasidan oʻzini soʻyib, oʻsha zahoti halok boʻlgan. Temur siyrati muallifi uning ahvolini, oʻz qavmi tilidagi sheʼrlarini va bu xotiniga boʻlgan haddan tashqari ishqu muhabbatini hayratlanarli darajada tasvirlagan — hatto bir-biriga shu qadar berilgan ediki, ikkalasi bitta koʻylakka kirib turishardi; shuning uchun u erining oʻlimidan keyin oʻzini oʻldirgan. Muallif uning goʻzalligini shunday tasvirlaganki, xotini uzrli koʻrinadi, xotinining goʻzalligini ham shunday tasvirlaganki, uning ishqda parda yirtgani uchun malomat yengillashadi — holbuki bu uning mulki ham, joni ham ketishiga sabab boʻlgan.Бобоси Темур вафотидан кейин, отаси ва амакилари ҳаётлигида подшоҳ бўлган, чунки 807-йилда Темур ўлганда ёнида у бор эди ва одамлар унинг султонлигидан бошқа чора топишмаган. Хазиналарни эгаллаб, саховати билан амирларни қўлга олган. Унда мулойимлик ва самимийлик бор эди, сиёсати гўзал, сўзи рост, сурати чиройли эди; мулкини тартибга солишга киришиб, раият қалбини эгаллаган ва иши кучайган. Воқеалар юз бериб, 809-йилда Райда заҳарланиб ўлган; Шодмулк исмли хотини ханжар билан бўйнининг орқасидан ўзини сўйиб, ўша заҳоти ҳалок бўлган. Темур сийрати муаллифи унинг аҳволини, ўз қавми тилидаги шеърларини ва бу хотинига бўлган ҳаддан ташқари ишқу муҳаббатини ҳайратланарли даражада тасвирлаган — ҳатто бир-бирига шу қадар берилган эдики, иккаласи битта кўйлакка кириб туришарди; шунинг учун у эрининг ўлимидан кейин ўзини ўлдирган. Муаллиф унинг гўзаллигини шундай тасвирлаганки, хотини узрли кўринади, хотинининг гўзаллигини ҳам шундай тасвирлаганки, унинг ишқда парда йиртгани учун маломат енгиллашади — ҳолбуки бу унинг мулки ҳам, жони ҳам кетишига сабаб бўлган.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0