Xalil ibn Aybak ibn Abdulloh as-Safadiy, Salohuddin

Adib va tarixchi; zavqli tasniflari koʻp. Falastindagi Safadda tugʻilgan va nisbasi shundan. Damashqda taʼlim olib, avval rassomlik bilan shugʻullangan va unda mohir boʻlgan, keyin adabiyot va aʼyonlar tarjimai holiga berilgan. Safad, Misr va Halabda insho devonini, soʻng Damashqda baytulmol vakolatini boshqargan va oʻsha yerda vafot etgan. Ikki yuzga yaqin asari bor, jumladan tarjimai hollarga oid juda katta «Al-Vofiy bil-vafayot» (uch juzi bosilgan), koʻzi ojizlar tarjimai holiga oid «Ash-Shuur bil-avar», koʻzi ojiz fozillar haqidagi «Nukat al-himyon», zamondoshlariga yozgan maktublarini ular ismi harflari tartibida joylagan «Alhon as-savojiʼ», juda katta sheʼr, adab, tarjima va xabarlar toʻplami «At-Tazkira» (Maymaniy taʼliqotlariga koʻra uning oʻn bir juzi Madinadagi Basotiy kutubxonasida), ikki jildli «Al-Gʻays al-musjam fi sharh Lomiyat al-Ajam», adabga oid «Jinon al-jinos», «Al-Masal as-soir»ga tanqid boʻlgan «Nusrat as-soir», «Tashnif as-samʼ fi insikob ad-damʼ», «Damʼat al-bokiy», tarjimai hollarga oid katta «Aʼyon al-asr», «Munshaot», adab toʻplami «Devon al-fusaho», «Tamom al-mutun fi sharh risolat Ibn Zaydun», «Jalvat al-muzokara», «Al-Mujoro val-mujozo», «Fazz al-xitom fit-tavriya val-istixdom», «Tuhfat zavil-albob fiman hakama Dimashq minal-xulafo val-muluk van-nuvvob», hamda «Ar-Ravz an-nosim», oʻz xatida Dor al-kutubda saqlanadigan va oxirida baʼzi asarlari sanalgan ijoza bor «Al-Husn as-sarih fi miat malih», «Qahr al-vujuh al-obisa bi-zikr nasab al-Jarokisa», «Al-Vasf vat-tashbih», «Vasf al-hilol», «Vasf al-hariq», «Kashf as-sirr al-mubham fi luzum mo lo yalzam» va Javhariyning «Sihoh»idagi qiyin oʻrinlar haqida oʻz qoʻli bilan bitgan, muallif Eskorialda (192-raqam) koʻrgan kitobi kabi risolalari bor. Sheʼrida nozik hislar va sanʼat bor.Адиб ва тарихчи; завқли таснифлари кўп. Фаластиндаги Сафадда туғилган ва нисбаси шундан. Дамашқда таълим олиб, аввал рассомлик билан шуғулланган ва унда моҳир бўлган, кейин адабиёт ва аъёнлар таржимаи ҳолига берилган. Сафад, Миср ва Ҳалабда иншо девонини, сўнг Дамашқда байтулмол ваколатини бошқарган ва ўша ерда вафот этган. Икки юзга яқин асари бор, жумладан таржимаи ҳолларга оид жуда катта «Ал-Вофий бил-вафаёт» (уч жузи босилган), кўзи ожизлар таржимаи ҳолига оид «Аш-Шуур бил-авар», кўзи ожиз фозиллар ҳақидаги «Нукат ал-ҳимён», замондошларига ёзган мактубларини улар исми ҳарфлари тартибида жойлаган «Алҳон ас-савожиъ», жуда катта шеър, адаб, таржима ва хабарлар тўплами «Ат-Тазкира» (Майманий таълиқотларига кўра унинг ўн бир жузи Мадинадаги Басотий кутубхонасида), икки жилдли «Ал-Ғайс ал-мусжам фи шарҳ Ломият ал-Ажам», адабга оид «Жинон ал-жинос», «Ал-Масал ас-соир»га танқид бўлган «Нусрат ас-соир», «Ташниф ас-самъ фи инсикоб ад-дамъ», «Дамъат ал-бокий», таржимаи ҳолларга оид катта «Аъён ал-аср», «Муншаот», адаб тўплами «Девон ал-фусаҳо», «Тамом ал-мутун фи шарҳ рисолат Ибн Зайдун», «Жалват ал-музокара», «Ал-Мужоро вал-мужозо», «Фазз ал-хитом фит-таврия вал-истихдом», «Туҳфат завил-албоб фиман ҳакама Димашқ минал-хулафо вал-мулук ван-нуввоб», ҳамда «Ар-Равз ан-носим», ўз хатида Дор ал-кутубда сақланадиган ва охирида баъзи асарлари саналган ижоза бор «Ал-Ҳусн ас-сариҳ фи миат малиҳ», «Қаҳр ал-вужуҳ ал-обиса би-зикр насаб ал-Жарокиса», «Ал-Васф ват-ташбиҳ», «Васф ал-ҳилол», «Васф ал-ҳариқ», «Кашф ас-сирр ал-мубҳам фи лузум мо ло ялзам» ва Жавҳарийнинг «Сиҳоҳ»идаги қийин ўринлар ҳақида ўз қўли билан битган, муаллиф Эскориалда (192-рақам) кўрган китоби каби рисолалари бор. Шеърида нозик ҳислар ва санъат бор.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 2, b. 315Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 2, б. 315