Xalil ibn Kaykaldi al-Aloiy

694-yil rabiʼ oyida tugʻilgan; hadisni birinchi bor 703-yilda eshitgan — Sharafuddin al-Fazoriy, Burhonuddin az-Zahabiy, Ibn Abduddoyim, al-Qosim ibn Asokir va yetti yuzga yetgan koʻp jamoadan eshitgan hamda turli oʻlkalarga safar qilgan; bundan oldin fiqh va arab tili bilan mashgʻul boʻlib, ularda mohir boʻlgan. Fiqh, usul va hadisda asarlar yozgan: «Tuhfat ar-roiz fi ilm al-faroiz», «al-Arbaʼin fi aʼmol al-muttaqin», bir jildlik «Zul-yadayn hadisi sharhi» va «al-Vashy al-muʼlam fi man ravo an abihi an jaddihi anin-Nabiy». Ibn Hajar «ad-Durar»da: «Juda koʻp, keng tarqalgan, mashhur va foydali kitoblar tasnif qildi», deydi; avval askar kiyimida edi, keyin faqihlar kiyimini kiydi, «at-Tanbih»ni, «Muxtasar Ibn al-Hojib»ni va uning nahv hamda tasrifdagi muqaddimasini yod oldi; an-Nosiriyada, soʻng Qudsdagi as-Solihiyada hadisdan dars berdi va oʻlgunicha shu yerda qoldi, bir necha bor haj qilib mujovir boʻldi. Har bobda quvonch beruvchi edi, zamondoshlari va ulardan oldingilarning tarjimalarini yodlar edi; az-Zahabiy uni hifz bilan sifatlagan — rijol va ilalni yodidan keltirar va bu ishda peshqadam edi, zehni sogʻlom, fahmi tez edi. Boshqa biri: «Fiqh, nahv, usul, hadis va uning fanlarida imom edi, hatto hofizlarning qoldigʻi boʻlib qoldi; rijolni bilar, matn va sanadlarda alloma edi — asarlari har fanda imomligidan xabar beradi», degan. al-Isnaviy: «Zamonasining hofizi, fiqh, usul va boshqalarda imom, zukko, oʻtkir nazarli, fasih va karamli edi», degan; chiroyli sheʼri ham bor. 761-yil muharram oyining beshinchisida Qudsda vafot etgan.694-йил рабиъ ойида туғилган; ҳадисни биринчи бор 703-йилда эшитган — Шарафуддин ал-Фазорий, Бурҳонуддин аз-Заҳабий, Ибн Абдуддойим, ал-Қосим ибн Асокир ва етти юзга етган кўп жамоадан эшитган ҳамда турли ўлкаларга сафар қилган; бундан олдин фиқҳ ва араб тили билан машғул бўлиб, уларда моҳир бўлган. Фиқҳ, усул ва ҳадисда асарлар ёзган: «Туҳфат ар-роиз фи илм ал-фароиз», «ал-Арбаъин фи аъмол ал-муттақин», бир жилдлик «Зул-ядайн ҳадиси шарҳи» ва «ал-Вашй ал-муълам фи ман раво ан абиҳи ан жаддиҳи анин-Набий». Ибн Ҳажар «ад-Дурар»да: «Жуда кўп, кенг тарқалган, машҳур ва фойдали китоблар тасниф қилди», дейди; аввал аскар кийимида эди, кейин фақиҳлар кийимини кийди, «ат-Танбиҳ»ни, «Мухтасар Ибн ал-Ҳожиб»ни ва унинг наҳв ҳамда тасрифдаги муқаддимасини ёд олди; ан-Носирияда, сўнг Қудсдаги ас-Солиҳияда ҳадисдан дарс берди ва ўлгунича шу ерда қолди, бир неча бор ҳаж қилиб мужовир бўлди. Ҳар бобда қувонч берувчи эди, замондошлари ва улардан олдингиларнинг таржималарини ёдлар эди; аз-Заҳабий уни ҳифз билан сифатлаган — рижол ва илални ёдидан келтирар ва бу ишда пешқадам эди, зеҳни соғлом, фаҳми тез эди. Бошқа бири: «Фиқҳ, наҳв, усул, ҳадис ва унинг фанларида имом эди, ҳатто ҳофизларнинг қолдиғи бўлиб қолди; рижолни билар, матн ва санадларда аллома эди — асарлари ҳар фанда имомлигидан хабар беради», деган. ал-Иснавий: «Замонасининг ҳофизи, фиқҳ, усул ва бошқаларда имом, зукко, ўткир назарли, фасиҳ ва карамли эди», деган; чиройли шеъри ҳам бор. 761-йил муҳаррам ойининг бешинчисида Қудсда вафот этган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0