Yahyo ibn Aksam al-Qoziy

Qozi, Abu Muhammad al-Marvaziy, soʻngra al-Bagʻdodiy, mashhur allomalardan; yil oxirida hajdan qaytayotib Rabazada, yetmish yoshdan oshib vafot etgan. Jarir ibn Abdulhamid va uning tabaqasidan eshitgan; faqih, mujtahid va tasnif sohibi edi. Talha ash-Shohid aytadi: «Yahyo ibn Aksam dunyoning mashhurlaridan biri, har bir mushkulni yechuvchi edi; Maʼmunni shu qadar egallab oldiki, uning qalbini butunlay qoʻlga kiritdi, xalifa unga qozilikni va mamlakat tadbirini topshirdi; vazirlar undan soʻramay hech ish qilmasdi». Muʼtasim uni Ibn Abu Duvod bilan almashtirib chetlatgan, soʻng Mutavakkil uni qaytarib, Ibn Abu Duvodni tushirgan va shu bilan sunnat ahlining eʼtiqodi tinchigan. Basra qoziligiga oʻn sakkiz yoshida tayinlangan; Maʼmun: «Yoshing nechada?» deb soʻraganida: «Nabiy ﷺ Attob ibn Asidni Makkaga voliy qilganlaridagi yoshida», — degan. Maʼmun mutʼani halol deb eʼlon qilgan kuni uni ochiq naql bilan qaytargan va xalifa soʻzidan qaytib, istigʻfor aytgan. Ahmaddan u haqdagi aybnomalar soʻralganda, ularni qattiq inkor etgan.Қози, Абу Муҳаммад ал-Марвазий, сўнгра ал-Бағдодий, машҳур алломалардан; йил охирида ҳаждан қайтаётиб Рабазада, етмиш ёшдан ошиб вафот этган. Жарир ибн Абдулҳамид ва унинг табақасидан эшитган; фақиҳ, мужтаҳид ва тасниф соҳиби эди. Талҳа аш-Шоҳид айтади: «Яҳё ибн Аксам дунёнинг машҳурларидан бири, ҳар бир мушкулни ечувчи эди; Маъмунни шу қадар эгаллаб олдики, унинг қалбини бутунлай қўлга киритди, халифа унга қозиликни ва мамлакат тадбирини топширди; вазирлар ундан сўрамай ҳеч иш қилмасди». Муътасим уни Ибн Абу Дувод билан алмаштириб четлатган, сўнг Мутаваккил уни қайтариб, Ибн Абу Дуводни туширган ва шу билан суннат аҳлининг эътиқоди тинчиган. Басра қозилигига ўн саккиз ёшида тайинланган; Маъмун: «Ёшинг нечада?» деб сўраганида: «Набий ﷺ Аттоб ибн Асидни Маккага волий қилганларидаги ёшида», — деган. Маъмун мутъани ҳалол деб эълон қилган куни уни очиқ нақл билан қайтарган ва халифа сўзидан қайтиб, истиғфор айтган. Аҳмаддан у ҳақдаги айбномалар сўралганда, уларни қаттиқ инкор этган.

Manba: Shazarot az-zahab (Ibn al-Imod al-Hanbaliy), j. 3, b. 192Манба: Шазарот аз-заҳаб (Ибн ал-Имод ал-Ҳанбалий), ж. 3, б. 192