Yahyo ibn al-Husayn ibn al-Qosim ibn Ibrohim al-Hasaniy al-Alaviy ar-Rassiy

Zaydiy imom; «al-Hodiy ilal-Haqq» deb laqablangan. Madinada tugʻilgan. Otasi va amakilari bilan birga Hijoz yerlaridagi «al-Farʼ»da yashardi. Faqih, olim va taqvodor boʻlib voyaga yetgan; jasorat va botirlik sohibi edi. Kitoblar tasnif qilgan: «al-Jomiʼ» (u «al-Ahkom fil-halol val-harom vas-sunan val-ahkom» deb ataladi) va «al-Masolik fi zikr an-nojiy min al-firaq val-holik»; koʻp risolalari ham bor: «ar-Radd alo ahl az-zaygʻ», «al-Arsh val-kursiy», «Xatoyo al-anbiyoʼ», «ar-Radd alo man zaama anna al-Qurʼon qad zahaba baʼzuhu», Sanʼoda bosilgan «al-Amoliy», «ar-Radd alal-mujbira val-qadariya» va soʻzlaridan iborat «Vasiyya». Yaman podshohlaridan boʻlgan Abul-Atohiya al-Hamdoniy unga maktub yozib, oʻz yurtiga chaqirdi; u borib, Muʼtazid kunlarida — 283-hijriy yili Saʼdaga tushdi; Abul-Atohiya va uning qabilalari, Xavlonning baʼzi urugʻlari, Banul-Horis ibn Kaʼb va Banu Abdulmadon unga bayʼat qildilar. Unga «amirul-muʼminin» deb murojaat qilinar, oʻzi «al-Hodiy ilal-Haqq» laqabini olgan edi. Najronni fath qilib, bir muddat u yerda turdi; Banul-Abbos amaldorlari unga qarshi jang qildi va u urushlardan soʻng gʻolib chiqdi. 288-yili Sanʼoni egalladi va mulki kengaydi: Makkada yetti yil unga xutba oʻqildi, nomiga tanga zarb qilindi. Uning kunlarida Yamanda Ali ibn al-Fazl al-Qarmatiy paydo boʻlib, Yaman yurtlarining koʻpini egalladi va 298-yili Kaʼbani buzish uchun unga yoʻl oldi, u esa unga qarshi jang qildi. Ajali Saʼdada yetdi va oʻsha yerdagi jomeʼga dafn qilindi. Bilagi kuchli boʻlib, bugʻdoyni qoʻlida ushlab yanchar edi; jang qiladigan otining nomi «Abul-Jamojim» edi. Undan keyin Yamanni idora qilgan zaydiy imomlarning koʻpi uning zurriyotidandir. Ali ibn Muhammad ibn Abdulloh al-Alaviyning uning «Siyrati» haqidagi kitobi bor; uning bir nusxasini Milandagi Ambroziyanada koʻrganman.Зайдий имом; «ал-Ҳодий илал-Ҳаққ» деб лақабланган. Мадинада туғилган. Отаси ва амакилари билан бирга Ҳижоз ерларидаги «ал-Фаръ»да яшарди. Фақиҳ, олим ва тақводор бўлиб вояга етган; жасорат ва ботирлик соҳиби эди. Китоблар тасниф қилган: «ал-Жомиъ» (у «ал-Аҳком фил-ҳалол вал-ҳаром вас-сунан вал-аҳком» деб аталади) ва «ал-Масолик фи зикр ан-ножий мин ал-фирақ вал-ҳолик»; кўп рисолалари ҳам бор: «ар-Радд ало аҳл аз-зайғ», «ал-Арш вал-курсий», «Хатоё ал-анбийў», «ар-Радд ало ман заама анна ал-Қуръон қад заҳаба баъзуҳу», Санъода босилган «ал-Амолий», «ар-Радд алал-мужбира вал-қадария» ва сўзларидан иборат «Васийя». Яман подшоҳларидан бўлган Абул-Атоҳия ал-Ҳамдоний унга мактуб ёзиб, ўз юртига чақирди; у бориб, Муътазид кунларида — 283-ҳижрий йили Саъдага тушди; Абул-Атоҳия ва унинг қабилалари, Хавлоннинг баъзи уруғлари, Банул-Ҳорис ибн Каъб ва Бану Абдулмадон унга байъат қилдилар. Унга «амирул-муъминин» деб мурожаат қилинар, ўзи «ал-Ҳодий илал-Ҳаққ» лақабини олган эди. Нажронни фатҳ қилиб, бир муддат у ерда турди; Банул-Аббос амалдорлари унга қарши жанг қилди ва у урушлардан сўнг ғолиб чиқди. 288-йили Санъони эгаллади ва мулки кенгайди: Маккада етти йил унга хутба ўқилди, номига танга зарб қилинди. Унинг кунларида Яманда Али ибн ал-Фазл ал-Қарматий пайдо бўлиб, Яман юртларининг кўпини эгаллади ва 298-йили Каъбани бузиш учун унга йўл олди, у эса унга қарши жанг қилди. Ажали Саъдада етди ва ўша ердаги жомеъга дафн қилинди. Билаги кучли бўлиб, буғдойни қўлида ушлаб янчар эди; жанг қиладиган отининг номи «Абул-Жаможим» эди. Ундан кейин Яманни идора қилган зайдий имомларнинг кўпи унинг зурриётидандир. Али ибн Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ал-Алавийнинг унинг «Сийрати» ҳақидаги китоби бор; унинг бир нусхасини Миландаги Амброзиянада кўрганман.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 8, b. 141Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 8, б. 141