Yahyo ibn Ali ibn Muhammad ibn Abdulloh ash-Shavkoniy as-Sanʼoniy

Shu kitob muallifining ukasi; nasabining toʻlasi otasi tarjimasida oʻtgan. 1190-yil rajabining yigirma sakkizinchisi, chorshanba kuni choshgohda Sanʼoda tugʻilib oʻsha yerda voyaga yetgan; hozir Sanʼo jomeʼida sadr boʻlib turganlardan bir jamoaga — alloma Muhammad ibn Ali as-Sudiy, alloma Saʼid ibn Ismoil ar-Rashidiy va boshqalarga oʻqigan. Nahv, sarf, mantiq, fiqh kitoblaridan bir nechasini va usul muxtasarlarining baʼzisini oʻqib chiqqan; bu ishga toʻla eʼtibori, rogʻbati va shijoati bor, toatga yuz burgan, vazmin, tilini oʻz tengdoshlarining koʻpi saqlanmaydigan qaltisliklardan saqlaydigan; toʻla nojiblik, yonib turgan zehn, haqiqatlarni idrok etishga boʻysunuvchi fikr, chiroyli koʻrinish, qanoat, iffat va goʻzal sifatlar sohibi. Shundan keyin katta ulamolardan bir jamoaga — sayyid alloma al-Hasan ibn Yahyo al-Kabsiy, qozi alloma Abdulloh ibn Muhammad Mashham va qozi alloma al-Husayn ibn Ahmad as-Siyogʻiyga oʻqib, ijtihod ilmlarida foyda oldi va asr ulamolaridan biriga aylandi; ash-Shavkoniyning asarlarini va boshqalarni ham oʻqidi, hozir esa talabalarga olat, tafsir va hadis ilmlarida — ona kitoblar va boshqalarda — dars beradi. ash-Shavkoniydan ona kitoblarni va boshqa hadis kitoblarini, az-Zamaxshariy tafsirini, «al-Mutavval»ni va ikkovining hoshiyalarini, nahvda «ar-Raziy»ni va boshqalarni; Ol kitoblaridan Imom al-Hodiyning «al-Ahkom»ini, Ahmad ibn Iysoning «Amoliy»sini, al-Muayyad billohning «at-Tajrid»ini, Amir al-Husaynning «ash-Shifo»sini va boshqalarni eshitgan; ash-Shavkoniyning oʻz asarlaridan «as-Sayl al-jarror», «Nayl al-avtor», «Tuhfat az-zokirin bi-uddat al-Hisn al-hasin» va «Fath al-qadir al-jomiʼ bayna fannay ar-rivoya va-d-diroya» deb nomlangan tafsirini hamda boshqalarni eshitgan — ash-Shavkoniy ilmlarni undan samoʻ yoʻli bilan olganidan keyin buni «Ithof al-akobir bi-isnod ad-dafotir» kitobi qamragan hamma narsada, barcha tasniflarida va butun nazmu nasrida umumiy ijozat bilan taʼkidlagan. Nazmi gʻoyat yaxshi va bunda durdona qasidalari bor. Xullas, u zamon goʻzalliklaridan va Yaman oʻlkasining yakkalaridan. Yuqorida zikr qilinganlardan boshqa shayxlari ham bor: qozi alloma Ahmad ibn Muhammad al-Harroziy — unga furuʼ oʻqigan; qozi alloma Abdurahmon ibn Ahmad al-Bahkaliy — unga nahv oʻqigan; qozi alloma Husayn ibn Muhammad al-Ansiy — unga mantiq, nahv va usul oʻqigan; alloma Yahyo ibn Muhammad al-Haburiy — unga nahv oʻqigan; alloma Muhammad ibn Abdurabb ibn Muhammad ibn Zayd — unga ham nahv oʻqigan. Koʻp ilmlarda yetuk boʻldi.Шу китоб муаллифининг укаси; насабининг тўласи отаси таржимасида ўтган. 1190-йил ражабининг йигирма саккизинчиси, чоршанба куни чошгоҳда Санъода туғилиб ўша ерда вояга етган; ҳозир Санъо жомеъида садр бўлиб турганлардан бир жамоага — аллома Муҳаммад ибн Али ас-Судий, аллома Саъид ибн Исмоил ар-Рашидий ва бошқаларга ўқиган. Наҳв, сарф, мантиқ, фиқҳ китобларидан бир нечасини ва усул мухтасарларининг баъзисини ўқиб чиққан; бу ишга тўла эътибори, роғбати ва шижоати бор, тоатга юз бурган, вазмин, тилини ўз тенгдошларининг кўпи сақланмайдиган қалтисликлардан сақлайдиган; тўла ножиблик, ёниб турган зеҳн, ҳақиқатларни идрок этишга бўйсунувчи фикр, чиройли кўриниш, қаноат, иффат ва гўзал сифатлар соҳиби. Шундан кейин катта уламолардан бир жамоага — саййид аллома ал-Ҳасан ибн Яҳё ал-Кабсий, қози аллома Абдуллоҳ ибн Муҳаммад Машҳам ва қози аллома ал-Ҳусайн ибн Аҳмад ас-Сиёғийга ўқиб, ижтиҳод илмларида фойда олди ва аср уламоларидан бирига айланди; аш-Шавконийнинг асарларини ва бошқаларни ҳам ўқиди, ҳозир эса талабаларга олат, тафсир ва ҳадис илмларида — она китоблар ва бошқаларда — дарс беради. аш-Шавконийдан она китобларни ва бошқа ҳадис китобларини, аз-Замахшарий тафсирини, «ал-Мутаввал»ни ва икковининг ҳошияларини, наҳвда «ар-Разий»ни ва бошқаларни; Ол китобларидан Имом ал-Ҳодийнинг «ал-Аҳком»ини, Аҳмад ибн Ийсонинг «Амолий»сини, ал-Муайяд биллоҳнинг «ат-Тажрид»ини, Амир ал-Ҳусайннинг «аш-Шифо»сини ва бошқаларни эшитган; аш-Шавконийнинг ўз асарларидан «ас-Сайл ал-жаррор», «Найл ал-автор», «Туҳфат аз-зокирин би-уддат ал-Ҳисн ал-ҳасин» ва «Фатҳ ал-қадир ал-жомиъ байна фаннай ар-ривоя ва-д-дироя» деб номланган тафсирини ҳамда бошқаларни эшитган — аш-Шавконий илмларни ундан самў йўли билан олганидан кейин буни «Итҳоф ал-акобир би-иснод ад-дафотир» китоби қамраган ҳамма нарсада, барча таснифларида ва бутун назму насрида умумий ижозат билан таъкидлаган. Назми ғоят яхши ва бунда дурдона қасидалари бор. Хуллас, у замон гўзалликларидан ва Яман ўлкасининг яккаларидан. Юқорида зикр қилинганлардан бошқа шайхлари ҳам бор: қози аллома Аҳмад ибн Муҳаммад ал-Ҳаррозий — унга фуруъ ўқиган; қози аллома Абдураҳмон ибн Аҳмад ал-Баҳкалий — унга наҳв ўқиган; қози аллома Ҳусайн ибн Муҳаммад ал-Ансий — унга мантиқ, наҳв ва усул ўқиган; аллома Яҳё ибн Муҳаммад ал-Ҳабурий — унга наҳв ўқиган; аллома Муҳаммад ибн Абдурабб ибн Муҳаммад ибн Зайд — унга ҳам наҳв ўқиган. Кўп илмларда етук бўлди.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 338Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 338