Yahyo ibn Xolid ibn Barmak al-Barmakiy

ar-Rashidning zindonida, yetmish yoshida vafot etdi. Ibn al-Ahdal aytadi: Barmak Balx majusiylaridan edi, islom keltirgani maʼlum emas; Xolid esa as-Saffohning vazirligini olgandi. al-Masʼudiy: «Oʻgʻillaridan hech biri unga yetmadi — na Yahyo sharafi va himmatining balandligida, na Muso jasorati va mardligida». al-Mahdiy ar-Rashidni Yahyoning tarbiyasiga bergan, u unga adab oʻrgatgan; ar-Rashid uni «ota» deb chaqirardi va xalifalikni olgach, uzugini unga topshirib, ishini uning zimmasiga qoʻydi. Yahyoning soʻzlaridan: «Uch narsa egalarining aqliga dalolat qiladi — hadya, xat va elchi». Oʻgʻillariga: «Eshitganingizning eng chiroylisini yozinglar, yozganingizning eng chiroylisini yodlanglar, yodlaganingizning eng chiroylisini soʻzlanglar», derdi. Yana: «Mol kelsa — sarfla, tugamaydi; ketsa — sarfla, baribir qolmaydi», va «Kishining hilmiga gʻulomlarining odobsizligi dalolat qiladi», derdi. Oʻzi va oʻgʻli al-Fazl ar-Rafiqada — eski Raqqada — ar-Rashidning zindonida qoldi; 190-yil muharram oyining uchinchi kunida vafot etdi, oʻgʻli al-Fazl janoza oʻqidi va Furot boʻyida, Harsamaning rabazida dafn etildi. Choʻntagidan oʻz qoʻli bilan yozilgan xat topildi: «Daʼvogar ham, unga daʼvo qilingan ham izda ketdi; qozi esa zulm qilmaydigan va bayyinaga muhtoj boʻlmaydigan Adolatli Hakamdir». ar-Rashid bu xatni oʻqib, kun boʻyi yigʻladi va bir necha kun yuzidan qaygʻu koʻrinib turdi. Yahyo uxlab, birdan vafot etgandi; ar-Rashid: «Bugun kishilarning aqllisi oʻldi», dedi.ар-Рашиднинг зиндонида, етмиш ёшида вафот этди. Ибн ал-Аҳдал айтади: Бармак Балх мажусийларидан эди, ислом келтиргани маълум эмас; Холид эса ас-Саффоҳнинг вазирлигини олганди. ал-Масъудий: «Ўғилларидан ҳеч бири унга етмади — на Яҳё шарафи ва ҳимматининг баландлигида, на Мусо жасорати ва мардлигида». ал-Маҳдий ар-Рашидни Яҳёнинг тарбиясига берган, у унга адаб ўргатган; ар-Рашид уни «ота» деб чақирарди ва халифаликни олгач, узугини унга топшириб, ишини унинг зиммасига қўйди. Яҳёнинг сўзларидан: «Уч нарса эгаларининг ақлига далолат қилади — ҳадя, хат ва элчи». Ўғилларига: «Эшитганингизнинг энг чиройлисини ёзинглар, ёзганингизнинг энг чиройлисини ёдланглар, ёдлаганингизнинг энг чиройлисини сўзланглар», дерди. Яна: «Мол келса — сарфла, тугамайди; кеца — сарфла, барибир қолмайди», ва «Кишининг ҳилмига ғуломларининг одобсизлиги далолат қилади», дерди. Ўзи ва ўғли ал-Фазл ар-Рафиқада — эски Раққада — ар-Рашиднинг зиндонида қолди; 190-йил муҳаррам ойининг учинчи кунида вафот этди, ўғли ал-Фазл жаноза ўқиди ва Фурот бўйида, Ҳарсаманинг рабазида дафн этилди. Чўнтагидан ўз қўли билан ёзилган хат топилди: «Даъвогар ҳам, унга даъво қилинган ҳам изда кетди; қози эса зулм қилмайдиган ва баййинага муҳтож бўлмайдиган Адолатли Ҳакамдир». ар-Рашид бу хатни ўқиб, кун бўйи йиғлади ва бир неча кун юзидан қайғу кўриниб турди. Яҳё ухлаб, бирдан вафот этганди; ар-Рашид: «Бугун кишиларнинг ақллиси ўлди», деди.

Manba: Shazarot az-zahab (Ibn al-Imod al-Hanbaliy), j. 2, b. 416Манба: Шазарот аз-заҳаб (Ибн ал-Имод ал-Ҳанбалий), ж. 2, б. 416