Yoqut ibn Abdulloh ar-Rumiy al-Hamaviy
Muhaddis
Abu Abdulloh, Shihobuddin laqablari bilan tanilgan tarixchi; jugʻrofiyachilar imomlaridan, til va adab olimlaridan. Asli rumlik. Kichikligida oʻz yurtidan asir olingan va Bagʻdodda uni Askar ibn Ibrohim al-Hamaviy ismli savdogar sotib olib, tarbiyalagan, oʻqitgan va savdo ishlarida safarlarga yuborgan, soʻng 596-hijriy yili uni ozod qilib, oʻzidan uzoqlashtirgan; shundan u haq evaziga kitob koʻchirib tirikchilik qildi. Keyin xoʻjasi unga rahm qilib, biroz mol berdi va savdosida ishlatdi; xoʻjasi vafot etgach, oʻz ilmi bilan mustaqil boʻlib, keng safar qildi va Xurosondagi Marvga yetib bordi, u yerda savdo qilib turdi, soʻng Xorazmga koʻchdi. U shu yerda ekan, 616-yili tatarlar chiqib qoldi va u boridan voz kechib jonini olib qochdi; Mosulga tushganida ovqatga muhtoj boʻlib qoldi, soʻng Halabga koʻchib, uning tashqarisidagi bir xonda vafotigacha turdi. Nisbasi esa, ehtimol, xoʻjasi Askar al-Hamaviydan oʻtgan. Kitoblaridan: «Muʼjam al-buldon», «Irshod al-arib» (u «Muʼjam al-udaboʼ» nomi bilan tanilgan; bosma nusxasida nuqson bor va unga qoʻshib qoʻyilgan uydirma tarjimalar aralashgan), «al-Mushtarak vazʼan val-muftariq suqʼan», «al-Muqtazab min kitob Jamharat an-nasab», tarixga oid «al-Mabdaʼ val-maol», «ad-Duval», «Axbor al-Mutanabbiy» va «Muʼjam ash-shuaro».Абу Абдуллоҳ, Шиҳобуддин лақаблари билан танилган тарихчи; жуғрофиячилар имомларидан, тил ва адаб олимларидан. Асли румлик. Кичиклигида ўз юртидан асир олинган ва Бағдодда уни Аскар ибн Иброҳим ал-Ҳамавий исмли савдогар сотиб олиб, тарбиялаган, ўқитган ва савдо ишларида сафарларга юборган, сўнг 596-ҳижрий йили уни озод қилиб, ўзидан узоқлаштирган; шундан у ҳақ эвазига китоб кўчириб тирикчилик қилди. Кейин хўжаси унга раҳм қилиб, бироз мол берди ва савдосида ишлатди; хўжаси вафот этгач, ўз илми билан мустақил бўлиб, кенг сафар қилди ва Хуросондаги Марвга етиб борди, у ерда савдо қилиб турди, сўнг Хоразмга кўчди. У шу ерда экан, 616-йили татарлар чиқиб қолди ва у боридан воз кечиб жонини олиб қочди; Мосулга тушганида овқатга муҳтож бўлиб қолди, сўнг Ҳалабга кўчиб, унинг ташқарисидаги бир хонда вафотигача турди. Нисбаси эса, эҳтимол, хўжаси Аскар ал-Ҳамавийдан ўтган. Китобларидан: «Муъжам ал-булдон», «Иршод ал-ариб» (у «Муъжам ал-удабў» номи билан танилган; босма нусхасида нуқсон бор ва унга қўшиб қўйилган уйдирма таржималар аралашган), «ал-Муштарак вазъан вал-муфтариқ суқъан», «ал-Муқтазаб мин китоб Жамҳарат ан-насаб», тарихга оид «ал-Мабдаъ вал-маол», «ад-Дувал», «Ахбор ал-Мутанаббий» ва «Муъжам аш-шуаро».
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 8, b. 131Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 8, б. 131