Yuhanno ibn Mosavayh

Abu Zakariyo kunyali; tabib olimlardan. Asli suryoniy, oʻsishi arab muhitida. Otasi Xuzistondagi Jundishopurda dorishunos boʻlgan, soʻng Bagʻdodda koʻz tabiblaridan sanalgan, martabasi koʻtarilib, Rashidga xizmat qilgan. Yuhanno Bagʻdodda oʻsdi va shu qadar yetildiki, Horun ar-Rashid Anqara, Ammuriya va boshqa rum shaharlarida topilgan qadimiy tib kitoblarini tarjima qilishni topshirgan kishilardan biri boʻldi; Rashid uni tarjima ishiga amin qilib, ixtiyoriga ikki mohir kotib berdi. Uning ishi ilmga xizmat bilan cheklanmadi: Rashid, Maʼmun va ulardan keyingilarga to Mutavakkil kunlarigacha xizmat qilib, ularni va bemorlarini davoladi; hatto ular taomlaridan biror narsani u hozir boʻlmasa yemas edilar va u boshlari ustida quvvatlantiruvchi hamda hazm qildiruvchi dorilar solingan idish bilan turardi. Keng shuhrat va katta boylik topgan. Bagʻdoddagi majlisi eng gavjum majlis boʻlib, unda tabib, faylasuf, adib va zariflar yigʻilardi. Qirqqa yaqin kitobi bor, koʻpi risola: aytilishicha oʻttiz juzli «al-Burhon», «al-Azmina», «an-Navodir at-tibbiya», ikki sahifalik «Moʼ ash-shair», «Javohir at-tib al-mufrada», «al-Mushajjar», «Xavoss al-agʻziya val-buqul», Istanbuldagi Asʼad afandi xazinasida saqlanadigan «al-Favz al-asgʻar» risolasi, «Maʼrifat al-ayn va tabaqotiho», «Dagʻal al-ayn» va «al-Hummayot»; oxirgi ikkisi ibroniy tiliga tarjima qilingan va ularning ibroniycha qoʻlyozmalari bor. Samarrada vafot etgan. Farangilar uni «Mesue» deb ataydi.Абу Закариё куняли; табиб олимлардан. Асли сурёний, ўсиши араб муҳитида. Отаси Хузистондаги Жундишопурда доришунос бўлган, сўнг Бағдодда кўз табибларидан саналган, мартабаси кўтарилиб, Рашидга хизмат қилган. Юҳанно Бағдодда ўсди ва шу қадар етилдики, Ҳорун ар-Рашид Анқара, Аммурия ва бошқа рум шаҳарларида топилган қадимий тиб китобларини таржима қилишни топширган кишилардан бири бўлди; Рашид уни таржима ишига амин қилиб, ихтиёрига икки моҳир котиб берди. Унинг иши илмга хизмат билан чекланмади: Рашид, Маъмун ва улардан кейингиларга то Мутаваккил кунларигача хизмат қилиб, уларни ва беморларини даволади; ҳатто улар таомларидан бирор нарсани у ҳозир бўлмаса емас эдилар ва у бошлари устида қувватлантирувчи ҳамда ҳазм қилдирувчи дорилар солинган идиш билан турарди. Кенг шуҳрат ва катта бойлик топган. Бағдоддаги мажлиси энг гавжум мажлис бўлиб, унда табиб, файласуф, адиб ва зарифлар йиғиларди. Қирққа яқин китоби бор, кўпи рисола: айтилишича ўттиз жузли «ал-Бурҳон», «ал-Азмина», «ан-Наводир ат-тиббия», икки саҳифалик «Мў аш-шаир», «Жавоҳир ат-тиб ал-муфрада», «ал-Мушажжар», «Хавосс ал-ағзия вал-буқул», Истанбулдаги Асъад афанди хазинасида сақланадиган «ал-Фавз ал-асғар» рисоласи, «Маърифат ал-айн ва табақотиҳо», «Дағал ал-айн» ва «ал-Ҳуммаёт»; охирги иккиси иброний тилига таржима қилинган ва уларнинг ибронийча қўлёзмалари бор. Самаррада вафот этган. Фарангилар уни «Месуэ» деб атайди.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 8, b. 211Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 8, б. 211