Yusuf ibn Abdurrahim ibn Arabiy al-Qurashiy al-Mahdaviy al-Uqsuriy, Abu-l-Hajjoj
Muhaddis
Oʻz asridagi yirik soʻfiylardan. Misr Saʼididagi Uqsurga tushib joylashgan, qabri hozirgacha oʻsha yerda maʼlum. Yoshligida devon musharrifi boʻlgan, soʻng tarki dunyo qilgan va izdoshlari koʻpaygan. Rivoyat va ilm ahlidan edi. Tavhidga oid manzumasi bor (qoʻlyozma), boshlanishi: «Al-hamdu lillohi-l-aliyyi-s-samad… al-avvali-l-oxiri lo bi-amad»; uning baytlariga Umar ibn Muhammad as-Sakuniy sharh yozgan (qoʻlyozma). Salaf sunnatiga xilof qilganlardan yiroq boʻlish haqidagi goʻzal sheʼrlar unga nisbat beriladi. Al-Udfuviy: «Lekin izdoshlarining nodonlari uning ishida haddan oshdilar va buni uning karomatidan deb oʻyladilar; unga «meʼroj» tuqidilar va shaʼbon oyining oʻrtasidagi kechada osmonga koʻtarilgan, deb daʼvo qildilar. Saʼidda buni har yili bayramdek tutadilar: xaloyiq oqib keladi, unda karnay, nay va childirma egalari hozir boʻladi. Shayx esa bularning barchasidan yiroq va unga oʻz manoqibi kifoya».Ўз асридаги йирик сўфийлардан. Миср Саъидидаги Уқсурга тушиб жойлашган, қабри ҳозиргача ўша ерда маълум. Ёшлигида девон мушаррифи бўлган, сўнг тарки дунё қилган ва издошлари кўпайган. Ривоят ва илм аҳлидан эди. Тавҳидга оид манзумаси бор (қўлёзма), бошланиши: «Ал-ҳамду лиллоҳи-л-алиййи-с-самад… ал-аввали-л-охири ло би-амад»; унинг байтларига Умар ибн Муҳаммад ас-Сакуний шарҳ ёзган (қўлёзма). Салаф суннатига хилоф қилганлардан йироқ бўлиш ҳақидаги гўзал шеърлар унга нисбат берилади. Ал-Удфувий: «Лекин издошларининг нодонлари унинг ишида ҳаддан ошдилар ва буни унинг кароматидан деб ўйладилар; унга «меърож» туқидилар ва шаъбон ойининг ўртасидаги кечада осмонга кўтарилган, деб даъво қилдилар. Саъидда буни ҳар йили байрамдек тутадилар: халойиқ оқиб келади, унда карнай, най ва чилдирма эгалари ҳозир бўлади. Шайх эса буларнинг барчасидан йироқ ва унга ўз маноқиби кифоя».
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 8, b. 237Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 8, б. 237